در چنین شرایطی، انتقال جشنوارههای محصولات کشاورزی از سطح شهرستانها به مرکز استان و تلاش برای شکلدهی به یک رویداد مشترک برای معرفی ظرفیتهای قرهداغ، میتواند نقطه آغاز مسیری تازه باشد؛ مسیری که در آن جشنواره نه یک برنامه مناسبتی، بلکه حلقهای از زنجیره توسعه اقتصادی منطقه باشد.
جشنوارهها باید از ویترین محصولات به موتور توسعه روستاها تبدیل شوند
مدیرکل امور روستایی و عشایری استانداری آذربایجان شرقی معتقد است جشنوارههای سماق و زغالاخته زمانی میتوانند اثرگذار باشند که از معرفی صرف ظرفیتهای بومی عبور کرده و به برندسازی، بازاریابی، مشترییابی و ایجاد درآمد پایدار برای تولیدکنندگان منجر شوند.
رسول خدابخش در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به ظرفیتهای متنوع شهرستانهای آذربایجان شرقی اظهار کرد: توانمندیهای ارزشمندی در مناطق روستایی و عشایری استان وجود دارد که هنوز به شکل شایسته معرفی نشده و در برخی موارد نیز جشنوارههای مرتبط با آنها به صورت پراکنده برگزار شده است.
وی افزود: این ظرفیتها باید ابتدا در سطح استان و سپس در سطح ملی و حتی بینالمللی معرفی شوند، چراکه اگر استانها از توانمندیهای خود به درستی استفاده نکنند، سایر مناطق از این فرصت پیشی خواهند گرفت.
خدابخش با بیان اینکه بخش قابل توجهی از تولیدات روستایی همچنان در سطح معیشتی باقی مانده است، گفت: تولیدکنندگان در برخی مناطق با الزامات بازار، برندسازی، بستهبندی، بازاریابی و مشترییابی آشنایی کافی ندارند و این مسئله در محصولاتی مانند سماق و زغالاخته بیشتر مشاهده میشود.
مدیرکل امور روستایی و عشایری استانداری آذربایجان شرقی تأکید کرد: هدف دولت نباید جایگزین شدن به جای تولیدکننده باشد، بلکه باید بستر لازم را فراهم کند تا خود روستاییان بتوانند محصولاتشان را برندسازی، بازاریابی و عرضه کنند.
وی با اشاره به ضرورت اقتصادی شدن جشنوارهها ادامه داد: جشنواره نباید تنها یک رویداد سالانه برای معرفی محصول باشد، بلکه باید مشکلات تولید، بستهبندی، بازاریابی و فروش در آن شناسایی و برای تکمیل حلقههای مفقوده زنجیره تولید برنامهریزی شود.
خدابخش تصریح کرد: زمانی که سطح جشنوارهای از شهرستانی به ملی ارتقا مییابد، نتیجه و عایدی آن باید به کشاورز و تولیدکنندهای برسد که محصول را تولید کرده است و نباید جشنواره صرفاً به یک رویداد تشریفاتی تبدیل شود.
وی درباره نقش واسطهها نیز گفت: حذف واسطهها بدون ایجاد مسیر جایگزین امکانپذیر نیست و باید سازوکاری ایجاد شود تا تولیدکننده بتواند محصول خود را با ارزش افزوده بیشتر و به شکل مستقیمتر به بازار عرضه کند.
مدیرکل امور روستایی و عشایری استانداری آذربایجان شرقی همچنین انتقال دانش روز به تولیدکنندگان را ضروری دانست و افزود: کشاورزان باید اطلاعات بهروز درباره شیوه تولید، زمان و نحوه آبیاری، برداشت و میزان مداخلات مورد نیاز در فرآیند تولید داشته باشند.
وی تأکید کرد: جشنوارهها میتوانند علاوه بر معرفی محصول، به محلی برای رصد ظرفیتها، انتقال تجربه و ارائه آموزشهای مورد نیاز تولیدکنندگان تبدیل شوند.
خدابخش همچنین بر تغییر رویکرد دبیرخانه جشنوارهها تأکید کرد و گفت: دبیرخانه نباید صرفاً مسئول نصب بنر، آمادهسازی غرفه و امور اجرایی باشد، بلکه باید برای برندسازی، بازاریابی، مشترییابی و توسعه بازار برنامه داشته باشد.
وی از آمادگی دفتر امور روستایی و عشایری استانداری برای همکاری در این زمینه خبر داد و گفت: میتوان از ظرفیت خدمات توسعه کسبوکار (BDS) برای توانمندسازی تولیدکنندگان و توسعه کسبوکارهای روستایی استفاده کرد.
کلیبر؛ به دنبال عبور از خامفروشی زغالاخته
فرماندار کلیبر نیز معتقد است مشکل اصلی زغالاخته تنها تولید نیست، بلکه حلقههای پس از تولید و بازاررسانی این محصول باید تقویت شود؛ موضوعی که ایجاد صنایع تبدیلی و عرضه مستقیم میتواند بخشی از آن را حل کند.
رضا محمدی در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به ظرفیت مشترک شهرستانهای کلیبر، خداآفرین و هوراند اظهار کرد: این شهرستانها علاوه بر اشتراکات فرهنگی و اجتماعی، در حوزه تولیدات کشاورزی و دامی نیز ظرفیتهای مشترک و قابل توجهی دارند و میتوان با همافزایی میان آنها، زمینه معرفی و رونق اقتصادی منطقه را فراهم کرد.
وی با اشاره به برگزاری جشنوارههای مختلف در شهرستانهای منطقه گفت: در سالهای گذشته هر شهرستان به صورت جداگانه برای معرفی محصولات خود جشنواره برگزار کرده است، اما امسال تلاش شده برای نخستین بار رویدادی مشترک با محوریت محصولات شاخص منطقه در مرکز استان برگزار شود.
فرماندار کلیبر با اشاره به وجود بیش از ۳۰۰ هکتار باغ زغالاخته در این شهرستان افزود: سالانه حدود یکهزار تا یکهزار و ۵۰۰ تن زغالاخته در کلیبر برداشت میشود، اما باغداران در زمان عرضه محصول با مشکلات جدی در زمینه فروش و قیمت مواجه هستند.
محمدی ادامه داد: سالهاست در آستانه فصل برداشت، جلسات و برنامهریزیهایی برای حمایت از کشاورزان انجام میشود، اما تاکنون مشکل بازار زغالاخته به شکل کامل حل نشده است.
وی از تلاش برای راهاندازی یک کارگاه صنایع تبدیلی زغالاخته در کلیبر خبر داد و گفت: بخشی از اقدامات انجام شده و مجوزهای لازم نیز در حال اخذ است و صندوق کارآفرینی نیز برای پرداخت تسهیلات و حمایت از این طرح اعلام آمادگی کرده است.
فرماندار کلیبر افزود: با راهاندازی این واحد، علاوه بر محصول تولیدی کلیبر، امکان خرید و فرآوری زغالاخته باغداران هوراند و خداآفرین نیز فراهم میشود و این اقدام میتواند در جلوگیری از خامفروشی و ایجاد ارزش افزوده برای محصول منطقه مؤثر باشد.
محمدی یکی از مشکلات اساسی باغداران را حضور واسطهها عنوان کرد و گفت: در شرایط فعلی ممکن است باغدار محصول خود را حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم عرضه کند، اما همان محصول با قیمتهایی حدود ۱۵۰ هزار تومان به دست مصرفکننده برسد.
وی افزود: این اختلاف قیمت نشان میدهد سهم قابل توجهی از سود زنجیره فروش نصیب واسطهها میشود، در حالی که بیشترین هزینه و زحمت تولید بر عهده باغدار است.
فرماندار کلیبر همچنین از برنامهریزی برای عرضه مستقیم محصولات منطقه در تبریز خبر داد و گفت: بخشی از محصول میتواند به صورت مستقیم در مرکز استان عرضه و بخش دیگر برای فرآوری به واحد مربوطه تحویل شود تا محصول روی دست باغداران باقی نماند.
محمدی بر ضرورت معرفی فرآوردههای متنوع زغالاخته نیز تأکید کرد و گفت: این محصول تنها یک میوه نیست و میتوان از آن مربا، آبمیوه، شربت، خشکبار، ترشی و لواشک تولید کرد.
وی افزود: معرفی این فرآوردهها میتواند موجب افزایش تقاضا، ایجاد ارزش افزوده و توسعه بازار شود.
فرماندار کلیبر در عین حال بر شکلگیری برند مشترک قرهداغ تأکید کرد و گفت: کلیبر، خداآفرین و هوراند را نباید جدا از یکدیگر دید، بلکه این سه شهرستان بخشهای بههمپیوستهای از قرهداغ هستند و میتوان ظرفیتهای مشترک آنها را در قالب یک رویداد واحد معرفی کرد.
خداآفرین؛ جشنواره باید تولیدکننده را به بازار متصل کند
فرماندار خداآفرین نیز انتقال جشنوارههای محصولات کشاورزی به مرکز استان را فرصتی برای عبور از محدودیت بازارهای محلی و ایجاد ارتباط مستقیم میان تولیدکنندگان و مصرفکنندگان میداند.
مهدی حاتمی با اشاره به اشتراکات اقلیمی، فرهنگی، تاریخی و هویتی شهرستانهای قرهداغ اظهار کرد: شهرستانهای خداآفرین، کلیبر و هوراند و دیگر شهرستانهای منطقه دارای ظرفیتها و مسائل مشترکی هستند که باید در قالب برنامههای منطقهای دنبال شود.
وی افزود: جشنوارههایی که با نام شهرستانهای مختلف برگزار میشوند، در واقع بخشی از ظرفیت مشترک قرهداغ را معرفی میکنند و همکاری فرمانداران و دستگاههای اجرایی شهرستانهای همجوار میتواند به تقویت این رویدادها کمک کند.
حاتمی فاصله جغرافیایی شهرستانها با مرکز استان را یکی از موانع بهرهگیری حداکثری از ظرفیت جشنوارههای محلی دانست و گفت: برای نمونه، خداآفرین حدود ۳۰۰ کیلومتر با تبریز فاصله دارد و جشنوارههایی که در داخل شهرستان برگزار میشوند عمدتاً با حضور مردم محلی، مدیران و مهمانان دعوتشده همراه است و ظرفیت اقتصادی آنها به بازار گستردهتر منتقل نمیشود.
وی ادامه داد: جشنوارههای محلی تاکنون بیشتر جنبه قدردانی از کشاورزان و تولیدکنندگان داشتهاند، در حالی که باید شرایطی فراهم شود تا تولیدکننده محصول خود را با ارزش واقعی و بدون تحمل زیان ناشی از واسطهگری عرضه کند.
فرماندار خداآفرین انتقال جشنوارهها به مرکز استان را اقدامی مؤثر در این زمینه دانست و افزود: حضور تولیدکنندگان در تبریز میتواند محصولات و ظرفیتهای مناطق کمتر برخوردار را در معرض دید مصرفکنندگان، فعالان اقتصادی، بازار و رسانهها قرار دهد.
حاتمی با اشاره به ظرفیت تولید سماق و زغالاخته در خداآفرین اظهار کرد: این شهرستان دارای ۲۱۷ هکتار سطح زیرکشت سماق و تولید ۴۵ تن از این محصول و همچنین ۷۰ هکتار سطح زیرکشت زغالاخته و تولید ۲۲۵ تن است و در این حوزه رتبه دوم استان را دارد.
وی بر ضرورت معرفی سایر ظرفیتهای شهرستان نیز تأکید کرد و گفت: ظرفیتهای عشایری، جشنواره انار، جشنواره توت و دیگر محصولات بومی میتوانند در قالب یک نمایشگاه و رویداد جامع در مرکز استان معرفی شوند.
فرماندار خداآفرین همچنین پیشنهاد برگزاری جشنواره جامع قرهداغ را مطرح کرد و گفت: زغالاخته در کلیبر، انار در خداآفرین و جلفا و محصولات متنوع دیگری در شهرستانهای مختلف تولید میشود و همه این ظرفیتها میتوانند در قالب یک رویداد مشترک و با عنوانی جامع به بازار معرفی شوند.
وی تأکید کرد: هدف نهایی باید حرکت به سمت جشنوارهای جامع باشد که در آن ظرفیتهای کشاورزی، عشایری، فرهنگی و گردشگری شهرستانهای مختلف قرهداغ در کنار یکدیگر معرفی شوند.
حاتمی همکاری منطقه آزاد تجاری-صنعتی ارس و دستگاههای اجرایی منطقه را نیز برای تقویت این رویدادها ضروری دانست و گفت: با تعامل و همافزایی میان شهرستانها میتوان جشنوارهای در شأن ظرفیتها و تلاشهای مردم قرهداغ برگزار کرد.
هوراند؛ سماق میتواند از یک محصول خام به یک زنجیره اقتصادی تبدیل شود
فرماندار هوراند نیز سماق را یکی از مهمترین ظرفیتهای اقتصادی شهرستان دانست و بر ضرورت حرکت از فروش خام محصول به سمت فرآوری، بستهبندی، بازاریابی و توسعه بازار تأکید کرد.
علیرضا ابراهیمی در گفتوگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: هوراند از نظر طبیعی، جغرافیایی، کشاورزی و فرهنگی ظرفیتهای قابل توجهی دارد که بخشی از آنها تاکنون به درستی معرفی نشده است.
وی افزود: این شهرستان در تولید گیلاس نوبرانه و توت نیز ظرفیتهای قابل توجهی دارد، اما برای تبدیل این ظرفیتها به فرصت اقتصادی پایدار باید برنامه مشخصی برای معرفی و بازاررسانی آنها وجود داشته باشد.
ابراهیمی سماق را یکی از شاخصترین محصولات هوراند دانست و گفت: هوراند را میتوان پایتخت سماق قرمز ایران نامید و این محصول علاوه بر ارزش اقتصادی، ظرفیت بالایی برای فرآوری و تولید محصولات جانبی دارد.
وی ادامه داد: نباید نگاه به سماق صرفاً فروش محصول خام باشد، بلکه باید به سمت فرآوری، استخراج عصاره، تولید محصولات جانبی، بستهبندی مناسب و ایجاد بازارهای جدید حرکت کنیم.
فرماندار هوراند با اشاره به ظرفیت بازار محصولات فرآوریشده سماق افزود: برخی بازارهای خارجی نیز به محصولات فرآوریشده و مشتقات سماق توجه دارند و این موضوع میتواند زمینهساز توسعه فعالیتهای اقتصادی و ایجاد اشتغال در منطقه باشد.
وی تأکید کرد: هرچه زنجیره تولید از مرحله برداشت تا فرآوری، بستهبندی و فروش کاملتر شود، سهم بیشتری از ارزش افزوده نصیب کشاورزان و بهرهبرداران منطقه خواهد شد.
ابراهیمی همچنین بر ضرورت نگاه منطقهای به ظرفیتهای ارسباران تأکید کرد و گفت: نباید هر شهرستان به صورت جداگانه ظرفیتهای خود را معرفی کند، بلکه باید جشنوارهها و نمایشگاههای مشترکی در تبریز و حتی سایر استانها برگزار شود.
وی از پیشنهاد تشکیل کمیته راهبردی توسعه گردشگری شهرستانهای ارسباران خبر داد و افزود: شهرستانهای اهر، هریس، کلیبر، خداآفرین و هوراند میتوانند با همکاری مشترک، ظرفیتهای اقتصادی، گردشگری، فرهنگی و اجتماعی منطقه را معرفی کنند.
فرماندار هوراند تصریح کرد: قدرت و ضعف شهرستانهای ارسباران به یکدیگر مرتبط است و موفقیت یک شهرستان در معرفی ظرفیتهای خود میتواند به نفع سایر شهرستانها نیز باشد؛ بنابراین باید از نگاه جزیرهای فاصله گرفت.
وی با اشاره به برنامهریزی برای برگزاری جشنواره هوراند در شهریورماه گفت: در این رویداد حدود ۲۰۰ مترمربع فضا و نزدیک به ۲۰ غرفه برای معرفی محصولات کشاورزی، صنایع دستی و ظرفیتهای فرهنگی و گردشگری پیشبینی شده است.
ابراهیمی تأکید کرد: جشنوارهها نباید تنها به عرضه غذا و پخت آش و کباب محدود شوند، بلکه باید به بستری برای معرفی ظرفیتهای اقتصادی، فرهنگی، گردشگری و انسانی منطقه تبدیل شوند.
وی افزود: هدف فقط فروش سماق یا زغالاخته نیست؛ بلکه باید هویت، طبیعت، فرهنگ، صنایع دستی و توانمندیهای انسانی ارسباران نیز معرفی شود تا از این ظرفیتها برای رونق گردشگری و توسعه اقتصادی استفاده شود.
از جشنواره مناسبتی تا زنجیره ارزش محصولات بومی
بررسی دیدگاه چهار مسئول محلی و استانی نشان میدهد که مسئله سماق و زغالاخته در قرهداغ تنها به میزان تولید محدود نمیشود؛ بلکه حلقههای پس از تولید، از فرآوری و بستهبندی تا برندسازی، بازاریابی، عرضه مستقیم و توسعه بازار، تعیینکننده اصلی میزان درآمدی است که در نهایت به تولیدکننده میرسد.
در واقع، افزایش تولید بدون ایجاد بازار پایدار میتواند حتی به تشدید مشکلات باغداران منجر شود. تجربه زغالاخته کلیبر نشان میدهد که وجود صدها هکتار باغ و تولید سالانه هزاران تن محصول، بدون صنایع تبدیلی و بازاررسانی مناسب، الزاماً به معنای افزایش درآمد تولیدکننده نیست.
از سوی دیگر، ظرفیت سماق هوراند و خداآفرین نشان میدهد که این محصول میتواند از یک کالای خام به مجموعهای از محصولات فرآوریشده با ارزش افزوده بالاتر تبدیل شود؛ مشروط بر اینکه سرمایهگذاری، دانش فنی، بستهبندی، استانداردسازی و بازارهای جدید در کنار تولید قرار گیرد.
در این میان، جشنوارهها میتوانند نقش حلقه اتصال را ایفا کنند؛ به شرط آنکه دبیرخانه آنها از ساختار صرفاً اجرایی فاصله گرفته و به نهادی برای شناسایی بازار، جذب سرمایهگذار، معرفی تولیدکنندگان، آموزش، برندسازی و توسعه کسبوکار تبدیل شود.
سماق و زغالاخته قرهداغ امروز بیش از هر زمان دیگری به یک نقشه راه اقتصادی نیاز دارند؛ نقشهای که از باغ و مزرعه آغاز شود و به فرآوری، بستهبندی، برند، بازار داخلی و در نهایت بازارهای ملی و صادراتی برسد.
آنچه مسئولان کلیبر، خداآفرین، هوراند و امور روستایی استانداری بر آن اتفاق نظر دارند، ضرورت عبور از جشنوارههای صرفاً تشریفاتی و حرکت به سمت رویدادهای اقتصادی و منطقهای است؛ رویدادهایی که نتیجه آن باید در زندگی تولیدکننده، افزایش ارزش محصول و رونق کسبوکارهای روستایی دیده شود.
اگر جشنوارههای سماق و زغالاخته با چنین رویکردی برگزار شوند و همزمان توسعه صنایع تبدیلی، عرضه مستقیم، آموزش تولیدکنندگان، برندسازی و بازاررسانی دنبال شود، این محصولات میتوانند از ظرفیتهای بومی و محلی به برندهای اقتصادی قرهداغ و ارسباران تبدیل شوند؛ مسیری که در نهایت میتواند به ایجاد اشتغال، افزایش درآمد روستاییان، کاهش خامفروشی و تقویت اقتصاد منطقه منجر شود. کد مطلب 6924270
