پزشکی؛ از نجات جان تا حفظ کرامت انسان

آرمان امروز : به‌عنوان پزشکی که سال‌ها در حوزه مراقبت‌های ویژه فعالیت داشته‌ام و امروز از جایگاه رئیس انجمن علمی مراقبت‌های ویژه ایران به این موضوع نگاه می‌کنم، معتقدم یکی از مهم‌ترین و کمتر مطرح‌شده‌ترین مسائل نظام سلامت ما، نحوه مواجهه با پایان حیات است؛ فلسفه وجودی بخش‌های مراقبت ویژه (ICU)، نجات بیمارانی است که در شرایط بحرانی قرار دارند، اما همچنان امکان بازگشت به زندگی برای آنان وجود دارد. بااین‌حال، همه بیماران بستری در ICU امکان بازگشت به وضعیت پیشین را ندارند. گاهی بیماری به مرحله‌ای برگشت‌ناپذیر رسیده است و مداخلات پزشکی، با وجود توانایی حمایت موقت از عملکرد اعضای بدن، نمی‌توانند علت اصلی بیماری را برطرف کنند. در چنین شرایطی این پرسش مطرح می‌شود: آیا هر اقدامی که از نظر فنی امکان انجام آن وجود دارد، الزاماً به نفع بیمار نیز هست؟ این پرسش مختص ایران نیست. در بسیاری از نظام‌های سلامت جهان، مراقبت پایان حیات و مراقبت تسکینی به بخش مهمی از مراقبت جامع بیمار تبدیل شده‌اند. مراقبت تسکینی صرفاً به ساعات پایانی زندگی محدود نمی‌شود، بلکه با هدف کاهش رنج جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی بیمار و خانواده و حفظ کیفیت زندگی ارائه می‌شود.

فرهنگ خانواده‌محور ایرانی که در بسیاری از مواقع نقطه قوت نظام مراقبت محسوب می‌شود، گاهی صحبت درباره احتمال مرگ یا محدودیت اثربخشی درمان را دشوار می‌کند. خانواده معمولاً تا آخرین لحظه برای نجات عزیز خود تلاش می‌کند و جمله «دکتر، هر کاری می‌توانید برایش انجام دهید» بازتاب همین امید و نگرانی انسانی است. بااین‌حال، وظیفه پزشک آن است که با همدلی و شفافیت توضیح دهد میان اقدامی که از نظر فنی امکان انجام آن وجود دارد و اقدامی که واقعاً به نفع بیمار است، تفاوت وجود دارد. پیشرفت فناوری پزشکی، در کنار فرصت‌های ارزشمند برای نجات جان انسان‌ها، ضرورت بررسی دقیق‌تر تناسب مداخلات، احتمال بهبود و کیفیت زندگی مورد انتظار را نیز ایجاد کرده است. …