«راز شرق»؛ آزادی بیان چگونه به دام مائو برای روشنفکران چینی تبدیل شد؟

خبرگزاری مهر - مجله مهر: در قسمت قبل «راز شرق» خواندیم که رویای مائو برای ساختن یک چین قدرتمند، با طرح «جهش بزرگ به جلو» به جایی رسید که کمتر کسی در آن روزها تصورش را می‌کرد. قرار بود نتیجه این طرح اقتصادی این شود که چین با سرعتی بی‌سابقه جزو کشورهای صنعتی محسوب شود، تولید فولاد بالا برود و فاصله این کشور با قدرت‌های بزرگ صنعتی جهان کم شود؛ اما کوره‌های کوچک و بزرگ فولاد در روستاها و کارخانه‌ها، نه‌تنها چین را به بزرگ‌ترین قدرت صنعتی تبدیل نکردند، بلکه در کنار شیوع قحطی بی‌سابقه‌ای که ۲۰ میلیون نفر قربانی گرفت، بخش زیادی از نیروی کار این کشور را نیز از بین برد.

مائو و این بار انقلابی از جنس فرهنگ

مائو پس از ناموفق بودن طرح «جهش بزرگ به جلو»، مسئولیت این شکست را پذیرفت و برای جبران شرایط، بخشی از سیاست‌های اقتصادی خود را تغییر داد. از جمله این تغییرات، برگرداندن زمین‌ها به برخی از کشاورزان و اعزام حدود ۲۰ میلیون نفر از شهرها به روستاها برای جبران کمبود نیروی کار بود. اما با وجود همه این تغییرات، باور مائو به متوقف نشدن انقلاب همچنان باقی مانده بود و از طرفی، مائو احساس می‌کرد چین ممکن است آرام‌آرام از مسیری که او برایش ترسیم کرده بود فاصله بگیرد؛ مسیری که در آن مدیران، روشنفکران و رهبران جدید حزب، قدرت بیشتری پیدا می‌کردند و برخی از سیاست‌های او کنار گذاشته می‌شد.

برای مائو، مسئله فقط اختلاف در مسیر چگونگی پیشرفت‌ اقتصادی چین در میان صاحب قدرتان حزب، نبود بلکه او می‌ترسید انقلاب کمونیستی که خودش برای آن جنگیده بود، از درون تغییر کند. به همین دلیل دوباره به همان ایده قدیمی برگشت؛ اینکه مردم باید همیشه در صحنه باشند و جامعه باید مدام خودش را از نو بسازد. اما هدف مائو این بار برای انقلاب و دگرگونی، افکار مردم بود. مائو می‌خواست شیوه فکر کردن و حتی سبک زندگی مردم نیز با ایده‌های کمونیستی هماهنگ شود. کودکان و بزرگسالان باید آموزه‌های کمونیستی را از بر می‌شدند و سازمان‌های مختلف جوانان و گروه‌های اجتماعی برای آموزش ایدئولوژی و بسیج مردمی در راهپیمایی‌ها و مناسبت‌های سیاسی شکل می‌گرفتند. …