بازار
در روایت‌های رایج از جنگ، معمولاً آن را با مفاهیمی چون عملیات نظامی، سیاست، فرماندهان، رزمندگان و پیامدهای ژئوپلتیک توضیح می‌دهند؛ اما سوی دیگر جنگ، در خیابان‌ها، خانه‌ها، محل‌های کار و روابط روزمره شهروندان جریان دارد؛ سویه‌ای که به گفته بهاره آروین، علوم اجتماعی در ایران و حتی در سطح جهانی هنوز نتوانسته است آن را به اندازه کافی ثبت و تحلیل کند.
این جامعه‌شناس دانشگاه تربیت مدرس در میزگرد «نسبت علوم اجتماعی و جنگ» که در دانشگاه علامه طباطبایی برگزار شد، مسأله اصلی علوم اجتماعی در زمانه جنگ را فهم جامعه «در هنگام وقوع جنگ» دانست؛ جایی که تجربه شهروندان، به‌سرعت زیر سایه روایت‌های رسانه‌ای و سیاسی قرار می‌گیرد.
دانشگاه معمولاً وقتی به جنگ می‌رسد که جنگ تمام شده است
بهاره آروین معتقد است مطالعات جنگ در جامعه‌شناسی جهانی بیشتر به پیامدهای اجتماعی جنگ‌ها پرداخته تا مطالعه مستقیم زندگی اجتماعی در زمان وقوع جنگ. به باور او، یکی از دلایل این وضعیت، تعارض میان منطق پژوهش علمی و اقتضائات شرایط جنگی است؛ چرا که در جنگ، معمولاً بر «وحدت اجتماعی و شکل‌گیری روایتی مشترک» تأکید می‌شود، در حالی که علم، بر امکان طرح پرسش‌های متفاوت و شنیدن روایت‌های متکثر استوار است.
در چنین شرایطی، رسانه و هنر اغلب از دانشگاه جلو می‌زنند. آروین می‌گوید پیش از آنکه پژوهشگران فرصت کافی برای مطالعه علمی جنگ پیدا کنند، روایت‌های رسانه‌ای با سرعت بالا تصویری از ماهیت جنگ، دلایل آن و نسبت مردم با آن می‌سازند. به این ترتیب، «بخش مهمی از برداشت عمومی جامعه در میدان رقابت روایت‌های رسانه‌ای شکل گرفته است.»
جنگ فقط در جبهه اتفاق نمی‌افتد
یکی از محورهای مهم سخنان آروین، ضرورت دیدن جنگ از منظر گروه‌هایی بود که معمولاً در روایت‌های رسمی در حاشیه قرار می‌گیرند؛ بویژه زنان، کودکان، خانواده‌ها و شهروندان عادی. او با اشاره به تجربه جنگ تحمیلی هشت ساله ایران با عراق گفت که هنوز شناخت منسجم و دقیقی از تغییرات زندگی اجتماعی مردم طی این هشت سال وجود ندارد. بخش بزرگی از حافظه جنگ در قالب خاطرات فرماندهان و رزمندگان، روایت شهدا و خانواده‌های آنان و آثار هنری و رسانه‌ای شکل گرفته است؛ اما این منابع به گفته او، جای پژوهش درباره زندگی روزمره را نمی‌گیرند. …
