تجدیدپذیرها در تله سرمایه

ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر ایران در پایان سال ۱۴۰۴ به حدود چهار هزار و ۱۸۹ مگاوات رسید؛ ظرفیتی که در مقایسه با هزار و ۶۱۶ مگاوات در پایان سال ۱۴۰۳، رشد قابل‌توجهی را نشان می‌دهد. بااین‌حال، افزایش ظرفیت نصب‌شده به‌تنهایی برای ارزیابی وضعیت این بخش کافی نیست. پرسش اصلی این است که این رشد با چه سازوکاری به دست آمده و آیا می‌تواند بدون اتکای گسترده به سرمایه‌گذاری مستقیم دولت ادامه پیدا کند؟

گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس با عنوان «توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر در ایران (۱): شناسایی چالش‌ها و ارائه چارچوب پیشنهادها» می‌گوید بخش مهمی از رشد سال‌های اخیر با مداخله و سرمایه‌گذاری مستقیم دولت و استفاده از منابع درآمدهای نفتی شکل گرفته است. به این معنا، افزایش ظرفیت لزوماً نشان نمی‌دهد که موانع ساختاری سرمایه‌گذاری برطرف شده یا بخش خصوصی و شبکه بانکی به حضوری پایدار در این حوزه رسیده‌اند.

این تمایز برای آینده برق کشور اهمیت دارد. اگر ظرفیت تازه بر پایه منابع عمومی و برنامه‌های مقطعی ایجاد شود، تداوم آن به توان مالی دولت وابسته می‌ماند. توسعه پایدار نیروگاه‌های تجدیدپذیر به سازوکاری نیاز دارد که در آن سرمایه‌گذار بتواند هزینه اولیه پروژه را تأمین کند، برای فروش برق خود خریدار داشته باشد و درآمد آینده را با اطمینان قابل‌قبولی پیش‌بینی کند. در نبود این شرایط، حتی ظرفیت طبیعی مناسب و هدف‌گذاری قانونی نیز برای راه‌اندازی پروژه‌ها کافی نیست.

  ظرفیت بالا و فاصله با سهم مؤثر

ایران از نظر منابع خورشیدی و بادی ظرفیت قابل‌توجهی دارد. بررسی‌های گزارش نشان می‌دهد در بخش‌هایی از کشور، میزان تابش خورشیدی و ویژگی‌های باد برای احداث نیروگاه مناسب است. بااین‌حال، برخورداری از منابع طبیعی به‌خودی‌خود به تولید برق منجر نمی‌شود. برای تبدیل ظرفیت بالقوه به نیروگاه فعال، باید زمین در دسترس باشد، تجهیزات تأمین شود، شبکه امکان اتصال داشته باشد و، از همه مهم‌تر، سازوکار اقتصادی پروژه سرمایه‌گذار را به ورود ترغیب کند. …