نقشه قدرت اجتماعی؛ از پاسخگویی نهادها تا موازنه قدرت

مسئله فقط دولت نیست.وقتی از پاسخگو کردن قدرت حرف می‌زنیم، معمولاً نخستین تصویر، دولت و سیاستمدار است: انتخابات، مجلس، دادگاه، رسانه و نهادهای نظارتی.اما قدرت فقط در ساختمان دولت متمرکز نیست.صاحب کارخانه قدرت اقتصادی دارد؛ بانکدار و سرمایه‌دار منابع مالی را کنترل می‌کنند؛ مالک یک شبکه رسانه‌ای یا پلتفرم بزرگ بر اطلاعات و افکار عمومی اثر می‌گذارد؛ روزنامه‌نگار قدرت اطلاع‌رسانی دارد؛ هنرمند و چهره مشهور از قدرت نمادین برخوردارند؛ اتحادیه کارگری قدرت سازمانی دارد؛ مصرف‌کننده می‌تواند با خرید و نخریدن بر بازار اثر بگذارد؛ دانشگاه قدرت تولید دانش و اعتبار دارد و دستگاه های اجرایی بخش مهمی از قدرت اجرایی را در اختیار دارند.حتی شهروند عادی، هنگامی که در قالب یک جمع سازمان‌یافته عمل کند، می‌تواند قدرت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی قابل توجهی ایجاد کند.

از سوی دیگر، بخشی از قدرت از مرزهای کشور عبور می‌کند. سرمایه، فناوری، رسانه، اطلاعات، تحریم، سرمایه‌گذاری، کمک خارجی، شرکت‌های چندملیتی، شبکه‌های مهاجران و نهادهای بین‌المللی می‌توانند بر تصمیم‌های داخلی اثر بگذارند.بنابراین پرسش اصلی فقط این نیست که «چگونه یک سیاستمدار را پاسخگو کنیم؟»پرسش مهم‌تر این است:چه کسی چه نوع قدرتی در اختیار دارد و جامعه چگونه می‌تواند میان این قدرت‌ها توازن ایجاد کند؟و چگونه می توان این قدرتهای مهم و متکثر را پاسخگو کرد؟این تغییر زاویه دید اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در بسیاری از جوامع، نهادهای رسمی خود بخشی از شبکه قدرت‌اند. بنابراین انتظار اینکه شبکه‌ای که از وضع موجود سود می‌برد، به تنهایی خود را اصلاح کند، همیشه واقع‌بینانه نیست.

راه‌حل، حذف نهادها نیست؛ ساختن قدرت اجتماعی کافی برای وادار کردن نهادها به انجام وظیفه است.

۱. قدرت فقط رأی نیست  …