از «فال حافظ» تا «حال حافظ»

«حافظ، آیینه خودشناسی ما، پاسخی به پرسش‌های هستی و چیستی انسان و یکی از درخشان‌ترین جلوه‌های هویت ایرانی ـ اسلامی ماست. شعر او تجسم هنری روح ملتی فرهنگ‌مدار و انسان‌دوست است؛ ملتی که در فراز و نشیب تاریخ، به‌ویژه در مواجهه با تهاجم مغول، به مدد پشتوانه‌های فرهنگی و معنوی خویش نه‌تنها از پای ننشست، بلکه توانست فرهنگ مهاجمان را نیز تحت تأثیر قرار دهد و در فرآیندی شگفت، از دل ویرانی‌ها، بذرهای بالندگی و شکوفایی فرهنگی را برویاند.

حافظ، کیمیاگر واژه‌ها و معناهاست؛ شاعری که با تکیه بر نیروی عشق، صفای باطن، اندیشه بلند و آرمان‌های انسانی خویش، در جان و جهان طرحی نو درمی‌اندازد. او به ما می‌آموزد که می‌توان به جای کینه‌ورزی، عشق ورزید؛ به جای عیب‌جویی، نیک دید و به جای رنجاندن دیگران، طریق مدارا و مروت پیش گرفت:

منم که شهره شهرم به عشق ورزیدن

منم که دیده نیالوده‌ام به بد دیدن

وفا کنیم و ملامت کشیم و خوش باشیم

که در طریقت ما کافری‌ست رنجیدن

حافظ، پژواک آرزوهای بلند و فریادهای فروخفته ملتی است که در فتنه‌خیز حوادث، ایستادگی و پایداری را از یاد نبرده است. او در سیمای انسانی آرمانی ظاهر می‌شود که استعدادهای اخلاقی و معنوی خویش را در پرتو فطرت الهی به فعلیت رسانده و به مرتبه‌ای از کرامت، آزادگی، مناعت طبع و عزت نفس دست یافته است که فقر و تنگدستی نیز نمی‌تواند قامت بلند روح او را خم کند:

گر چه گردآلود فقرم، شرم باد از همتم

گر به آب چشمه خورشید دامن تر کنم

عاشقان را گر در آتش می‌پسندد لطف دوست

تنگ‌چشمم گر نظر در چشمه کوثر کنم …