راه اتیوپی؛ درسی برای شرکت‌های ایرانی

این تجربه چند پیش‌فرض رایج را به چالش می‌کشد: اول دولتی بودن شرکت‌ها جلوی توسعه آنها را می‌گیرد. این شرکت تحت کنترل وزیر مربوطه در دولت بود که ریاست هیات‌مدیره را برعهده داشت. لکن دو عضو اتیوپیایی و دو عضو هیات‌مدیره هم به نمایندگی از شریک آمریکایی در هیات‌مدیره حضور داشتند. دوم مزیت نسبی برای توسعه صنعت ضروری است. با هیچ تحلیلی اتیوپی در دهه ۵۰ میلادی مزیت صنعت هوانوردی نداشت. سوم اینکه توسعه شرکت‌های بزرگ تنها در محیط اقتصاد ملی مناسب، ثبات سیاسی، دسترسی به بازارهای جهانی و نبود تحریم ممکن است. واقعیت این است که هواپیمایی اتیوپی در بدترین شرایط محیطی - جنگ داخلی و فروپاشی اقتدار دولت، قحطی، انزوای بین‌المللی و فقر شدید - مسیر توسعهٔ خود را ادامه داد. (سال‌ها تصاویر مجله اکونومیست و تیتر ناامید کننده‌ترین کشورهای جهان گویای این ادعا است). بنابراین، محیط مناسب تنها پیش‌شرط توسعه نیست؛ بلکه طراحی نهادی درون شرکت حتی می‌تواند بر محیط مناسب ملی نیز غلبه کرده و به عنوان پیش‌شرط توسعه قلمداد شود. این درس بزرگی برای اکنون ایران است. برای شرکت‌های بزرگ ایرانی که با تحریم و محاصره، محدودیت دسترسی به فناوری و بی‌ثباتی اقتصادی روبه‌رو هستند، این تجربه چند درس عملی دارد: 

نخست، تقویت حاکمیت شرکتی و جداسازی مدیریت از سیاست. هواپیمایی اتیوپی توانست استانداردهای عملیاتی و تصمیمات مدیریتی را تا حد زیادی از مداخلهٔ سیاسی مصون نگه دارد. حتی در زمان تشدید جنگ‌های داخلی تصمیم گرفت دارایی‌های خود را در کشور دیگری حفظ و عملیات پروازی خود را به سایر کشورها جابه‌جا کند.  شرکت‌های ایرانی نیز باید سازوکارهایی برای حرفه‌ای‌سازی تصمیم‌گیری، شفافیت مالی و پاسخگویی مدیریتی ایجاد کنند،  نه لزوما به‌عنوان آرمان اخلاقی، بلکه به‌عنوان حفظ منافع سهامداران و حفظ … …