تاب آوری یکی از مفاهیم پرکاربرد در دنیای امروز است. تاب آوری در برابر بحران های جدید از قیبل سیل و زلزله و بیماری های واگیردار جمعی مانند کرونا و جنگ و بحران های اقتصادی و فقر و بیکاری و مانند آن وجوه مختلفی دارد.
در ایران هم در دهه گذشته مفهوم تاب آوری اجتماعی به یکی از مفاهیم پر کاربرد در متون علمی و سیاستی و گزارش های حکمرانی و نیز رسانه های اجتماعی تبدیل شده است. در متون تخصصی تاب آوری برای توان تطبیق و سازگاری و مواجهۀ با بحران ها و تنش ها و چالش های اجتماعی و اقتصادی و سیاسی و امنیتی به کار برده می شود.
در این دسته از بررسی ها با توجه به چالش های پیش روی جامعه ایران از جمله تورم مستمر چند دهه ای، شتابان شدن تورم و گرانی و گرانی روزافزون بی سابقه مواد خوراکی و مسکن و درمان و بهداشت و دیگر نیازهای ضروری یا نیازهای رفاهی و افزایش بیکاری و شیوع فقر و کاهش قدرت خرید خانوارها و مانند آن در سال های اخیر و شماری دیگر از چالش های سترگ و مزمن سیاسی و اجتماعی و فرهنگی پیش روی جامعه ایران، ارزیابی و تحلیل می شود که اقشار مختلف اجتماعی و جامعه ایران تا چه میزان می توانند خود را با شرایط پر رنج و درد و چالش های موجود منطبق کنند و میزان تاب آوری یا مقاومت شهروندان ایرانی در برابر این چالش ها تا کجاست؟
تاب آوری می تواند وجوه روانشناختی و یا اجتماعی داشته باشد. گروهی از تحلیل گران و گاه برخی از مقامات سیاسی کشور حتی در تحلیل های خود از تاب آوری ایرانیان در شرایط دشوار و سخت مانند آنچه در دو سال اخیر و در جریان حملات خارجی به کشور روی داده به تحسین ایرانیان پرداخته که علیرغم برخی گمانه زنی های تحلیل گران خارجی یا ایرانی مبنی بر اینکه ممکن است همزمانی حملات خارجی و تشدید مشکلات و چالش های اقتصادی و سیاسی در کشور منجر به بروز شورش یا ناآرامی های اجتماعی شود، اما ایرانیان در بحبوحه جنگ اخیر تاکنون با تاب آوری خود چنین گمانه زنی ها را زیر سوال برده اند.
جدای از اینکه چرا پس از وقایع تلخ و شوکه کننده دی ماه ۱۴۰۴ و به ویژه پس از آغاز جنگ اخیر در اسفندماه ۱۴۰۴ تا به امروز، و علیرغم اینکه در ماه های گذشته پس از افزایش روز افزون نرخ تورم و دشوار شدن شرایط زندگی بسیاری از ایرانیان تاکنون تاب آوری ایرانیان در مواجهه با این شرایط استمرار داشته، پرسش و نکته حساسی دیگری نیز نیازمند تدقیق و بررسی بیشتری است.
در ماه های گذشته روند فشار اقتصادی بر شمار قابل توجهی از خانواره های ایرانی سیر صعودی داشته و بنا بر آخرین محاسبات دستگاه های مسئول نرخ تورم نقطه به نقطه در باره برخی از کالای خوراکی و در بسیاری از مناطق کشور به تورم سه رقمی رسیده است و این به معنای کوچک شدن سفره بسیاری از ایرانیان و افزایش شمار دهک های زیر خط فقر و در نتیجه افزایش فشار روز افزون بر گروه بیشتری از ایرانیان است.
در اثر این فشارها ممکن است به دلایلی که نیازمند بررسی های مستقل و جداگانه ای است، جامعه ایران تاب آوری قابل توجهی از خود نشان دهد و به دلیل نگرانی از مواجهه با برخورد های متعاقب واکنش، یا به هر دلیل دیگری در برابر موج روز افزون فشارهای چند لایه و دشوار شدن گذران زندگی روزمره مقاومت کنند، اما این شرایط یعنی تاب آوری اجتماعی نافی مسئولیت پذیری مسئولین کشور در برابر شرایط موجود نیست.
به این معنا که نباید حتما اتفاق نگران کننده و اعتراض جمعی پر هزینه ای روی دهد تا مسئولین به خود آیند و متوجه فشار سنگین و خرد کننده بر روی بخش بزرگی از شهروندان ایرانی باشند. بلکه این وظیفه ذاتی سیستم حکمرانی و دولتمردان است تا با تلاش مضاعف راه را برای کاهش و رفع فشارهای موجود بر روی زندگی روزمره ایرانیان باز کنند.
استمرار وضعیت اقتصادی موجود افزون بر آنکه از نظر اقتصادی موجب افزایش شمار خانوارهای زیر خط فقر شده و گروه بیشتری از ایرانیان را به زیر خط فقر کشانده، موجب می شود تا توان خانوار ایرانی برای هزینه در بخش های رفاهی و بهداشتی و درمانی و آموزشی و فرهنگی و حتی مناسبات انسانی و روابط خانوادگی نیز به شدت کاهش یابد.
بر اثر وجوه گوناگون چنین فشاری افزون بر آسیب های روانی و ایجاد اختلال روانی در گروهی از شهروندان، آسیب های اجتماعی بیشتری نیز ظهور و بروز می کند و حتی بر میزان ازدواج و فرزند آوری نیز اثر مستقیمی بر جای می گذارد.
در این شرایط یعنی زندگی و مناسبات اجتماعی ایرانی با چالش ها و مخاطرات بیشتری روبرو می شود و آرامش و ثبات خانوار ایرانی نیز با مشکلات متنوعی دست به گریبان می شود.
در این شرایط تصور کنیم که تاب آوری اجتماعی هم تا دوره نامحدودی ادامه یابد! (امری که چندان واقع گرایانه نیست و نمی توان تاب آوری اجتماعی شهروندان را ابدی مفروض گرفت.) اما به فرض استمرار تاب آوری اجتماعی، ایا این تاب آوری نافی مسئولیت های ذاتی دستگاه های ذیربط برای مواجهه با مشکلات و مسائل پیش روی زندگی میلیون ها خانوار ایرانی است؟
چه چیزی در حمکرانی مهم تر از توجه به معیشت و نان و زندگی و کار و عمران و آیادی کشور وجود دارد؟ مگر منطق حمکرانی در دنیای جدید و شرایط جدید حکم نمی کند که اولویت هر سیاستی در کشور و در دوره دولت – ملت ها باید رفع نیازهای فوری و اولیه زندگی و رفاه شهروندان و عمران و ابادی کشور باشد؟
اگر امروز گذران زندگی برای شمار بسیار زیادی از ایرانیان به ویژه از نظر اقتصادی دشوار شده است، هیچ اولویت و ضرورت دیگری نمی تواند مانع از این شود که دولت به معنای تخصصی کلمه موظف است اولویت اصلی کشور را رفع این چالش ها بداند و برای رفع هر مانعی که موجب تشدید فشار بر ملت و شهروندان می شود بکوشد، خواه این فشار در حوزه سیاست خارجی باشد یا در عرصه داخلی.
استمرار این وضع گذشته از اینکه در نهایت ممکن است موجب استهلاک تاب آوری جمعی شود، اما چیزی از مسئولیت های دولت در این باره نمی کاهد.
دولت موظف است برای بازگرداندن شرایط عادی در کشور و رفع سایه تهدید و جنگ بکوشد تا بیش از این ملت متحمل هزینه های گزاف اجتماعی، روانی، اقتصادی و بهداشتی و جانی برای گذران زندگی روزمره نشود.
اولویت حکمرانی در این شرایط بازگرداندن عزت ملی از طریق ثبات اقتصادی و رفع چالش های سهمناک اقتصادی است.
انتهای پیام
