خاطرات ناصرالدین‌شاه قاجار روز دوشنبه ۲۹ ذی‌قعهده ۱۲۸۷ (۱ اسفند ۱۲۴۹) را در ادامه بخوانید.

احکام زیادی دبیر فرستاده بود، مُهر کردم. عرفانچی همه‌جا روزنامه می‌خواند.

با مرمت و بازسازی‌های انجام‌شده، قرار بود این بنای قاجاری به موزه تاریخ پزشکی تهران تبدیل شود؛ جایی برای مرور خاطرات پیشگامان طب در ایران. اما از طنز روزگار فعلا به پارکینگ خودرو تبدیل شده است.

با مرمت و بازسازی‌های انجام‌شده، قرار بود این بنای قاجاری به موزه تاریخ پزشکی تهران تبدیل شود؛ جایی برای مرور خاطرات پیشگامان طب در ایران. اما از طنز روزگار فعلا به پارکینگ خودرو تبدیل شده است.

با مرمت و بازسازی‌های انجام‌شده، قرار بود این بنای قاجاری به موزه تاریخ پزشکی تهران تبدیل شود؛ جایی برای مرور خاطرات پیشگامان طب در ایران. اما از طنز روزگار فعلا به پارکینگ خودرو تبدیل شده است.

با مرمت و بازسازی‌های انجام‌شده، قرار بود این بنای قاجاری به موزه تاریخ پزشکی تهران تبدیل شود؛ جایی برای مرور خاطرات پیشگامان طب در ایران. اما از طنز روزگار فعلا به پارکینگ خودرو تبدیل شده است.

با مرمت و بازسازی‌های انجام‌شده، قرار بود این بنای قاجاری به موزه تاریخ پزشکی تهران تبدیل شود؛ جایی برای مرور خاطرات پیشگامان طب در ایران. اما از طنز روزگار فعلا به پارکینگ خودرو تبدیل شده است.

پانصد خروار گندم هم به فقرای اصفهان داده شد. میرزا سیدیوسف نایب‌الحکومه قم عزل شد و عباسقلی‌خان قاجار پسر محمدولی‌خان قاجار مرحوم نایب‌الحکومه شد.

پانصد خروار گندم هم به فقرای اصفهان داده شد. میرزا سیدیوسف نایب‌الحکومه قم عزل شد و عباسقلی‌خان قاجار پسر محمدولی‌خان قاجار مرحوم نایب‌الحکومه شد.

ناصرالدین شاه قاجار در خاطرات خود، سفر به منطقه جهرود و ده قاضی را روایت کرده است؛ از باغات باصفا و عمارت های زیبا تا امامزاده زکریا و تاریخچه این منطقه که به اولاد محمدحسین خان خلج تعلق دارد.

میرزا علی‌اکبر گفت که «اول که خواستیم مقبره برای شعاع‌السلطنه این‌جا بکنیم، یک سُنَّتی درآمد، بعد شاهزاده را روی همان سُنَّتی دفن کردیم.» زیاد خندیدیم... لفظ سُنَّتی لفظ قبیحی است. بعد معلوم شد قبری که بِکَنند و مقبره ساخته قدیم درآید، آن را سُنَّتی می‌گویند.

پسر حاجی آقاخان خلج یک میش، یک قوی سفید بزرگ شکار کرده آورده بود. میش را در کوه‌های علی‌آباد... می‌گفت زده است، قو را در رودخانه قم؛ اما هیچ‌وقت رسم نبود قو را این‌جاها کسی ببیند، قو در کنار دریای بحر خضر [خزر] زیاد است، از آن‌جا این‌جا آمده است.

پسر حاجی آقاخان خلج یک میش، یک قوی سفید بزرگ شکار کرده آورده بود. میش را در کوه‌های علی‌آباد... می‌گفت زده است، قو را در رودخانه قم؛ اما هیچ‌وقت رسم نبود قو را این‌جاها کسی ببیند، قو در کنار دریای بحر خضر [خزر] زیاد است، از آن‌جا این‌جا آمده است.

پسر حاجی آقاخان خلج یک میش، یک قوی سفید بزرگ شکار کرده آورده بود. میش را در کوه‌های علی‌آباد... می‌گفت زده است، قو را در رودخانه قم؛ اما هیچ‌وقت رسم نبود قو را این‌جاها کسی ببیند، قو در کنار دریای بحر خضر [خزر] زیاد است، از آن‌جا این‌جا آمده است.

راندیم تا رسیدیم به ده «قاضی» که مال اولاد محمدحسین‌خان خلج است – مال حاجی عیسی‌خان است – سه برادر هستند: علی‌اکبرخان، حاجی عیسی‌خان، حاجی آقاخان. حاجی عیسی‌خان در ده قاضی که ملک اوست، عمارت بسیار عالی ساخته است، هنوز ناتمام است.

دماوند ارتفاع خودش را نمود، به این معنی که از این نقطه تا زیر کوه دماوند، سی‌وپنج الی چهل فرسنگ راه است – این‌که نوشتم غلط است، بعد از حساب صحیح، ه فرسنگ درست است.

یحیی‌خان روزنامه خواند، حاجی میرزا علی ترکیب غریبی، دستمالی به سر انداخته بود، حرف‌های عجیب و غریب می‌زد.

ناصرالدین شاه علاقه بسیاری به ثبت خاطرات روزانه خود داشت و حتی در سفرهای طولانی و دوردست نیز این عادت را کنار نمی گذاشت. او یادداشت های روزانۀ خود را روزنامه می نامید و این نوشته ها حاوی جزئیات جالب و خواندنی از فعالیت ها، رویدادهای روزانه، و حالات او و اطرافیانش در دربار هستند.

در سال ۱۴۰۴ مجموعه‌ای ارزشمند از اسناد مربوط به میرزا علی‌اصغرخان امین‌السلطان، به عنوان بخشی از میراث مکتوب و فرهنگی ایران، از طریق وکیل برادران اتابکی (از بازماندگان خاندان امین‌السلطان) به سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران انتقال یافت و پس از ارزیابی و قیمت‌گذاری، در زمره مجموعه‌های ارزشمند سندی …

الی غروبی بیرون بودم. هوا مِه و ابر بود، چنان سرد بود که همچه چیزی دیده نشده بود. آب‌گرم حمام بلغاری، تا به زمین می‌رسید فورا یخ می‌کرد. دنیا و اجرام فلکی همه یخ بود.

امروز کل موی مردم وحیوان، از مژه چشم الی هرجا که مو بود که باد می‌خورد، یخ کرده بود، سفید شده بود... موی سبیل و ریش، مژه، یال و گوشِ قاطر [و] شتر بسیار بسیار خنده داشت، بسیار بامزه.

در این بین که نشسته بودیم در طالار، سیاچی و غیره گفتند: «دود می‌آید.» طالار هم دودی شد. گفتیم: «سقف سوخته است.»

خاطره ناصرالدین شاه از سیزده بدر سال 1266 هجری خورشیدی بسیار خواندنی و جذاب است.

رفتم منزل وارد شدیم. باد تجیرها [چادرها] را انداخته بود. نماز کرده. حکیم [و] یحیی‌خان آمدند روزنامه خواندند.

ناصرالدین شاه قاجار علاقه وافری به نوشتن خاطرات خود داشت. گزیده ای از خاطرات او را می خوانیم که مربوط است به حضور سلطان در لندن.

سر ناهار شعر غزل شیخ منتخب می‌کردم، میرزاعلی‌خان می‌نوشت. مجدالدوله، امین‌الملک و غیره. پیشخدمت‌ها بودند

غروبی زنانه شد. همه زن‌ها بودند؛ غلام‌بچه‌ها. گربه‌ها بازی می‌کردند. غلام‌بچه‌ها همه به علاوه لیلا و گوزگلدی، اشتراشتران بازی کردند.

غروبی زنانه شد. همه زن‌ها بودند؛ غلام‌بچه‌ها. گربه‌ها بازی می‌کردند. غلام‌بچه‌ها همه به علاوه لیلا و گوزگلدی، اشتراشتران بازی کردند.

یک نفر شتر دیوانی را با بار انداخته بود توی نهر و می‌خواستند درآورند، نمی‌شد، اوقاتم تلخ شد. یحیی‌خان را گذاشتم آن‌جا شتر را درآوردند.

یک نفر شتر دیوانی را با بار انداخته بود توی نهر و می‌خواستند درآورند، نمی‌شد، اوقاتم تلخ شد. یحیی‌خان را گذاشتم آن‌جا شتر را درآوردند.

والده شاه هنوز با عزت‌الدوله نیامده‌اند. امشب رسیدند با حالت بد. عزت‌الدوله خوب شده است، اما دو روز و دو شب در کشتی آلوس مانده بودند، مراوده با ساحل نداشتند. یحیی‌خان، طولوزون، والده شاه، عزت‌الدوله با اتباع همه مانده بودند. شام و ناهار نداشتند، رختخواب نداشتند، گریه می‌کرده‌اند.

والده شاه هنوز با عزت‌الدوله نیامده‌اند. امشب رسیدند با حالت بد. عزت‌الدوله خوب شده است، اما دو روز و دو شب در کشتی آلوس مانده بودند، مراوده با ساحل نداشتند. یحیی‌خان، طولوزون، والده شاه، عزت‌الدوله با اتباع همه مانده بودند. شام و ناهار نداشتند، رختخواب نداشتند، گریه می‌کرده‌اند.

والده شاه هنوز با عزت‌الدوله نیامده‌اند. امشب رسیدند با حالت بد. عزت‌الدوله خوب شده است، اما دو روز و دو شب در کشتی آلوس مانده بودند، مراوده با ساحل نداشتند. یحیی‌خان، طولوزون، والده شاه، عزت‌الدوله با اتباع همه مانده بودند. شام و ناهار نداشتند، رختخواب نداشتند، گریه می‌کرده‌اند.

ناصرالدین شاه قاجار علاقه وافری به نوشتن خاطرات خود داشت. گزیده‌ای از خاطرات او را می‌خوانیم که مربوط است به حضور سلطان در لندن.

اطراف شهر قدیم سامره همه خرابه است و پیدا بود، بسیار شهر عظیمی بوده است. قلعه‌جات زیادی که همه دیوارهای آن و بروجش باقی است – از آجر و خشت – پیدا بود. آن طرف شط هم آثار قلعه و بروجی از دور پیدا بود.

امین‌حضور، عکاس‌باشی، دَهباشی با من آمدند؛ آن‌های دیگر ماندند، قایقی بروند، همه توی یک قایق پر شدند. یکی‌یکی را از ساحل به دوش گرفته می‌آوردند. بسیار خنده داشت، زیاد خندیدم. خیلی طول کشید تا حضرات را به کشتی آوردند. قایق به گِل نشست، به زور حرکت دادند. آخر آمدند، راندیم.

ناصرالدین‌شاه قاجار در خاطرات روز سه‌شنبه ۴ شوال ۱۲۸۷ (۶ دی ۱۲۴۹) نوشت: امروز باید رفت به خان‌نجار، شش فرسنگ راه است، اما چون ما با آب می‌رویم، درست فرسنگِ خاکی را نمی‌توان معین کرد. ساعت آب را این‌طور آمدیم...

شیرازی کوچکه عصری پُر حرف می‌زد، زدم رفت، کج‌خُلق شدم.

زاغی و تاج‌الدوله [و] بلنده با هم جنگیده بودند دیروز بلنده با تاج‌الدوله مَع [همدست] بوده است ف عرض و داد شد. جِر آمدم، زاغی را دواندم. دیروز در کالسکه، توران آغا با دختر ندیم‌السلطنه جنگ کرده بود.

زاغی و تاج‌الدوله [و] بلنده با هم جنگیده بودند دیروز – بلنده با تاج‌الدوله مَع [همدست] بوده است – عرض و داد شد. جِر آمدم، زاغی را دواندم. دیروز در کالسکه، توران آغا با دختر ندیم‌السلطنه جنگ کرده بود.

ناصرالدین‌شاه قاجار در خاطرات خود روز شنبه یکم رمضان ۱۲۸۷، تصویری از زندگی دربار و جزئیات مراسم رسمی و زیارت‌های شخصی خود را با دقت ثبت کرده است.

زاغی و تاج‌الدوله [و] بلنده با هم جنگیده بودند دیروز – بلنده با تاج‌الدوله مَع [همدست] بوده است – عرض و داد شد. جِر آمدم، زاغی را دواندم. دیروز در کالسکه، توران آغا با دختر ندیم‌السلطنه جنگ کرده بود.

ناصرالدین‌شاه قاجار، پادشاهی اهل ثبت وقایع روزمره و خاطرات سفرهای داخلی و خارجی بود. بخشی از جذاب‌ترین یادداشت‌های او مربوط به سفر سومش به فرنگ است که روایت‌های جالبی از زندگی و حرمسرای شاهی را بازگو می‌کند.

امروز مشیرالدوله هم خلعت، شمسه مرصع و انگشتری الماس التفات شد؛ وزارت عدلیه اعظم، وزارت وظایف و اوقاف به او التفات شد.

امروز مشیرالدوله در کشتی عرض کرد که جلال‌شاه پسر آقاخان محلاتی، می‌خواهد داماد سلطنت واقع شود. چون خانواده هستند قبول شد - تا بعد چه شود.

امروز مشیرالدوله هم خلعت، شمسه مرصع و انگشتری الماس التفات شد؛ وزارت عدلیه اعظم، وزارت وظایف و اوقاف به او التفات شد.

امروز مشیرالدوله در کشتی عرض کرد که جلال‌شاه پسر آقاخان محلاتی، می‌خواهد داماد سلطنت واقع شود. چون خانواده هستند قبول شد - تا بعد چه شود.

ناصرالدین‌ شاه در همه سفرهایش، یاداشت می‌نوشت و علاقه فراوانی به ثبت کردن وقایع زندگی روزمره خود داشت. بخشی از خاطرات وی را می‌خوانید.

آب زیاد است و گل‌آلود. از شهر بغداد گذشته، رفتیم. وزیر خارجه مشیرالدوله، امین‌الملک حضور آمدند. کاغذهای مفصل میرزا محبعلی که از سرحد پشتکوه نوشته بود خوانده شد که با پاشا حرف بزنند؛ خیلی طول کشید.

سوار شده، از راه بازار کاظمین که آمده بودیم دوباره رفتیم. معقول بازاری دارد، خیلی خوب، همه چیز دارد از خوردنی و غیره. قدری عطر میخک و غیره خریدم.

خلاصه اطاق‌های قصر ناصری بوی گچ و رطوبت زیادی می‌داد، به طوری که سر را گیج می‌کرد، خیلی بد. با وجود این شب را در همان تالار خوابیدم. نصف شب کم مانده بود غش کنم از بوی رطوبت.

اغلب بارها امشب می‌رود. قال‌مقال غریبی بود. بار صندوق‌خانه جواهرات و غیره، آبدارخانه، همه متفرقه نصف شب راه افتادند. متصل صدای تفنگ می‌آمد که اهل اردو می‌انداختند، معرکه غریبی بود

امروز عرب‌ها ریخته بودند سر پیش‌خانه، دو فراش را زده بودند، چادر گلدوزی والده شاه را پاره کرده برده بودند.

حاجی محمدصادق تاجر کسمایی که از تبریز به زیارت آمده بود، به حضور آمد. میرزا حسینعلی یوغورت در طهران مرده است. محمدتقی‌بیک نایب کالسکه‌خانه که در قصر فیروزه، هنگام آمدن عتبات اسب لگد زد به رویش، او هم مرده است.

ناصرالدین شاه علاقه وافری به نوشتن خاطرات روزانۀ خود داشت. خاطره‌ای که در اینجا می‌خوانید در جریان بازگشت از سفر وین نگاشته شده است.

رضاخان، خواجه دروغیِ قدیمی که معروف است و سال‌ها است این‌جا مجاور است، یحیی‌خان آورد دیدم؛ چیز غریبی است، ریش کوتاهی از زیر گلو درآورده، قطار موی سفید، عمامه کوچک، بسیار کوچک. خان همان خواجه است که قدیم بود، پدرسوخته حالا صاحب ریش و اولاد است.

بعد از نماز به حضرت عباس رفتیم، آن‌جا هم شاهزاده بود، باز اسباب مضحکی شده بود. امروز به واسطه همین شاهزاده، حقیقتا همه به خنده گذشت و شیطانی شده بود برای ما، و نمی‌گذاشت به هیچ وجه حالتی دست بدهد.

رضاخان، خواجه دروغیِ قدیمی که معروف است و سال‌ها است این‌جا مجاور است، یحیی‌خان آورد دیدم؛ چیز غریبی است، ریش کوتاهی از زیر گلو درآورده، قطار موی سفید، عمامه کوچک، بسیار کوچک. خان همان خواجه است که قدیم بود، پدرسوخته حالا صاحب ریش و اولاد است.

رفتیم زیارت. دم کفش‌کن حضرت، شاهزاده هندی، برادر محمدنجف‌میرزای مرحوم ایستاده بود. شاهزاده را که دیدم، چیز غریبی عجیبی بود که انسان از دیدن او بی‌اختیار چنان خنده می‌کرد که فرضا یک عزیزش در روبه‌رویش بمیرد، در آن ساعت این شخص را به این هیأت ببیند، محال است که خنده نکند.

ناصرالدین‌شاه قاجار در خاطرات خود از پذیرش عهدنامه پس از جنگ سواستوپول توسط دولت روسیه به‌عنوان کسر شأن یاد می‌کند و در عین حال وضعیت نامطلوب عثمانی را توصیف می‌نماید. این یادداشت تاریخی به روایت سفر او به کربلا همراه با جزئیات جالبی از همراهان و شرایط سفر می‌پردازد.

بعد از نماز به حضرت عباس رفتیم، آن‌جا هم شاهزاده بود، باز اسباب مضحکی شده بود. امروز به واسطه همین شاهزاده، حقیقتا همه به خنده گذشت و شیطانی شده بود برای ما، و نمی‌گذاشت به هیچ وجه حالتی دست بدهد.

امروز حکم شده بود خزانه حضرت را که از ایام وهابی الی حال درش بسته است، و کسی باز نکرده است - قریب هفتاد سال می‌شود - باز کنند و ثبتش را بردارند و دوباره مُهر دولت ایران و عثمانی بشود که حیف و میل نشود.

دولت روس به دول انگلیس و غیره اعلام کرده است که عهدنامه بعد از جنگ سواستپول را حالا قبول ندارم، کسر شأن من است؛ حالت عثمانی خیلی بد است.

جمعیت زیادی بودند در هشر، بازار بیرون شهر، در روی کوه و تپه مشهور به جودی که می‌گویند کشتی نوح این‌جا قرار گرفته است. صلوات زیادی به طور عجیب می‌کشند، معلوم بود که هیچ دل‌شان نمی‌خواست ما برویم.

ناصرالدین‌شاه در خاطرات خود از بازسازی خزانه حضرت امیرالمومنین(ع) که نزدیک به هفتاد سال بسته بود، خبر داد و از اهدا جقه برلیان الماس به آستانه مقدس این امام بزرگوار سخن گفت. علمای نجف نیز به حضور شاه آورده شدند تا بر این اقدام نظارت کنند.

جمعیت زیادی بودند در هشر. بازار بیرون شهر، در روی کوه و تپه مشهور به جودی که می‌گویند کشتی نوح این‌جا قرار گرفته است. صلوات زیادی به طور عجیب می‌کشند، معلوم بود که هیچ دل‌شان نمی‌خواست ما برویم.

دو پسر سپهدار که آمده در نجف مجاور شده‌اند، با عمامه دیده شدند: یکی حسن‌خان است که در مدرسه نظامی طهران تربیت شد ... و بهترین شاگردهای علم توپخانه بود و هندسه، حالا این‌جا از طلاب و آخوندهای فکه‌سنیِ شپش‌کش شده است.

دو پسر سپهدار که آمده در نجف مجاور شده‌اند، با عمامه دیده شدند: یکی حسن‌خان است که در مدرسه نظامی طهران تربیت شد ... و بهترین شاگردهای علم توپخانه بود و هندسه، حالا این‌جا از طلاب و آخوندهای فکه‌سنیِ شپش‌کش شده است.

طرز سفیداب مالیدن این‌طور بود که به دستمال نازک سفیدی کمی روغن بادام می‌زدند و آن دستمال را توی جعبه سفیداب فرو می‌کردند و به صورت می‌مالیدند.

در خاطرات ناصرالدین‌شاه قاجا آمده است: تربت سیدالشهداء علیه‌السلام را که خودم برداشته بودم، با خاک مرقد حضرت عباس در دستمال‌ها بود، مُهر شده بود، بالای ضریح حضرت گذاشتم که باز بردارم. جقّه برلیان الماس سرم را پیشکش آستانه حضرت امیرالمؤمنین (ع) کردم، در بالای سر حضرت، روی دیوار که دست نرسد، جایی معین …

یک جعبه جواهری که از خزانه حضرت درآمده بود، پاشای بغداد، وزیر خارجه، مشیرالدوله آمدند حضور آورده باز کردند، تماشا کردم؛ خیلی اسباب جواهر نفیسه داشت، اغلب از نادرشاه افشار بود که بعد از فتح هندوستان فرستاده بود...

از لب دریا از میان جمعیت مختلف که رخت می‌شستند، شنو [شنا] می‌کردند گذشته رفتم منزل. کاهوی بسیار بسیار خوب اعلایی دارد نجف، با سکنجبین خوردیم. ..

امروز حکم شده بود خزانه حضرت را که از ایام وهابی الی حال درش بسته است، و کسی باز نکرده است - قریب هفتاد سال می‌شود - باز کنند و ثبتش را بردارند و دوباره مُهر دولت ایران و عثمانی بشود که حیف و میل نشود.

رکنا: خاطرات ناصرالدین‌شاه قاجار از روزهای حضورش در نجف، بازگوکننده جزئیاتی از زندگی روزمره او است؛ از بازدید کنار دریا و مشخص کردن محل اردو تا خوردن کاهوی اعلای نجف با سکنجبین.

محرابی که حضرت امیرالمؤمنین را ضربت زده‌اند، در سمت دیوار رو به جنوب که قبله است بود. مردم و زوار، آن‌قدر یادگار در اطراف محراب و دیوارها و غیره نوشته بودند - با ذغال و مرکب و غیره - که حساب نداشت، کمال فضولی و بی‌ادبی است.

از لب دریا از میان جمعیت مختلف که رخت می‌شستند، شنو [شنا] می‌کردند گذشته رفتم منزل. کاهوی بسیار بسیار خوب اعلایی دارد نجف، با سکنجبین خوردیم. ..

بعد رفتم سر قبر آقا محمدشاه مرحوم... قبر آقا محمدشاه مرمر بزرگی منبت در رویش، پهلویش قبر مادر فتحعلی‌شاه مرحوم، قبر والده والده ما هم این‌جا است.

از لب دریا از میان جمعیت مختلف که رخت می‌شستند، شنو [شنا] می‌کردند گذشته رفتم منزل. کاهوی بسیار بسیار خوب اعلایی دارد نجف، با سکنجبین خوردیم.

بعد رفتم سر قبر آقا محمدشاه مرحوم... قبر آقا محمدشاه مرمر بزرگی منبت در رویش، پهلویش قبر مادر فتحعلی‌شاه مرحوم، قبر والده والده ما هم این‌جا است.

خان‌شور مثل قلعه خیلی محکمی است، برج و غیره دارد، همه را از آجر ساخته‌اند؛ گفتند مرحوم شیخ مرتضی با پول حاجی شهاب‌الملک ساخته است.

سومین سفر ناصرالدین شاه به اروپا در فروردین سال 1268 شمسی آغاز شد؛ او در این سفر ابتدا به روسیه رفت و سپس عازم کشورهای آلمان، هلند، بلژیک و انگلستان شد. در اینجا گزیده‌ای از روزنامۀ خاطرات او در روز شنبه پانزدهم تیرماه سال 1268 شمسی (ذی‌القعده سال 1306 قمری) را می‌خوانید که مربوط است به حضور شاه در …

خان‌شور مثل قلعه خیلی محکمی است، برج و غیره دارد، همه را از آجر ساخته‌اند؛ گفتند مرحوم شیخ مرتضی با پول حاجی شهاب‌الملک ساخته است.

تخته روی قبر مطهر را میرزا حسن کشید، دست برده دو سه مشت تربت صحیح از روی قبر مطهر برداشتم، همان‌جا به دستمال سفیدی ریخته، میرزا حسن مُهر کرد.

سومین سفر ناصرالدین شاه به اروپا در فروردین سال 1268 شمسی آغاز شد

تخته روی قبر مطهر را میرزا حسن کشید، دست برده دو سه مشت تربت صحیح از روی قبر مطهر برداشتم، همان‌جا به دستمال سفیدی ریخته، میرزا حسن مُهر کرد.

خیلی گود بود، تاریک. در دست هر یک شمعی بود. رفتم پایین. سردابی با راهروی تنگی بود قدری که رفتم، نَغم [سوراخ/ نقب] درازی مطولی، کم‌عرض، سقف کوتاه که یک نفر به زور می‌رفت خم خم، و خیلی هم طولانی، سوسک‌های بزرگ زیادی هم بود، من خیلی ترسیدم، قدری تردید در رفتن کردم، بالاخره رفتم. از نغم طولانی گذشته وارد …

نقره ضریح از خاقان [فتحعلی‌شاه] مغفور است. طلای مناره‌ها که از نصف بالا است، از زن خاقان مرحوم از دختر مصطفی‌خان عمو آینه را مردم به شراکت ساخته‌اند. نقره ضریح حضرت عباس از والده شاه مرحوم است (محمدشاه) اما نقره‌اش بسیار نازک است که همه ریخته است.

ناصرالدین‌شاه قاجار در سفرنامه خود از خاطرات ورود به کربلا و چالش‌های سفر با کشتی بخار کوچک شامل توقف کشتی و تلاش عمله‌ها برای حرکت، روایت می‌کند. این یادداشت‌ها بخشی از تاریخی‌ترین سفرهای شاهانه به عتبات است.

نقره ضریح از خاقان [فتحعلی‌شاه] مغفور است. طلای مناره‌ها که از نصف بالا است، از زن خاقان مرحوم – از دختر مصطفی‌خان عمو – آینه را مردم به شراکت ساخته‌اند. نقره ضریح حضرت عباس از والده شاه مرحوم است – محمدشاه – اما نقره‌اش بسیار نازک است که همه ریخته است.

رسیدیم به حُر. دورش دیواری مربع دارد. گنبدی در وسط صحن است از آجر و خاک. دو نفر عربی متولی بودند. توی گنبد، بیرون، صحن، بسیار بد نگاه داشته بودند؛ ناتمیز بود.

رسیدیم به حُر. دورش دیواری مربع دارد. گنبدی در وسط صحن است از آجر و خاک. دو نفر عربی متولی بودند. توی گنبد، بیرون، صحن، بسیار بد نگاه داشته بودند؛ ناتمیز بود.

ناصرالدین‌شاه قاجار در سفرنامه خود از خاطرات ورود به کربلا و چالش‌های سفر با کشتی بخار کوچک شامل توقف کشتی و تلاش عمله‌ها برای حرکت، روایت می‌کند. این یادداشت‌ها بخشی از تاریخی‌ترین سفرهای شاهانه به عتبات است.

رکنا: ناصرالدین‌شاه قاجار در سفرنامه خود از خاطرات ورود به کربلا و چالش‌های سفر با کشتی بخار کوچک شامل توقف کشتی و تلاش عمله‌ها برای حرکت، روایت می‌کند. این یادداشت‌ها بخشی از تاریخی‌ترین سفرهای شاهانه به عتبات است.

کشتی ما به گل نشست، قدری معطل شد. عمله‌جات به آب رفتند - با رخت - با دست کشتی را بلند می‌کردند.

در صحرا قبیله از ایل شُمَّر افتاده بودند، ایستادیم خیلی تماشا کردم. جوجه، کُرّه، سگ، خروس، گوسفند، خر و غیره داشتند. بچه‌های لخت، زن‌ها به بینی‌شان حلقه بزرگی به قدر قفل بزرگ آویزان کرده‌اند.

در صحرا قبیله از ایل شُمَّر افتاده بودند، ایستادیم خیلی تماشا کردم. جوجه، کُرّه، سگ، خروس، گوسفند، خر و غیره داشتند. بچه‌های لخت، زن‌ها به بینی‌شان حلقه بزرگی به قدر قفل بزرگ آویزان کرده‌اند.

راه کالسکه بسیار بد بود. این زمین‌ها را در طغیان شط فرات آب می‌گیرد، مثل دریا می‌شود. معلوم بود که این زمین را آب باید بگیرد.

یک کشتی بخار بزرگ و یک کشتی بسیار کوچک بخار – به قدر کشتی سلطنت‌آباد – در این‌جا هست. بعضی ناواهای بادبانی هم مثل کشتی‌های انزلی بعینها دارند.

راه کالسکه بسیار بد بود. این زمین‌ها را در طغیان شط فرات آب می‌گیرد، مثل دریا می‌شود. معلوم بود که این زمین را آب باید بگیرد.

بالاتر از عمارت ما – به پانصد قدم یا هزار قدم – کارخانه پاشا ساخته است، با بخار حرکت می‌کند. برنج رزّازی می‌کند و پاک می‌کند. پنبه را از غوزه درآورده، پاک و حلاجی می‌کند.

راه کالسکه بسیار بد بود. این زمین‌ها را در طغیان شط فرات آب می‌گیرد، مثل دریا می‌شود. معلوم بود که این زمین را آب باید بگیرد.