یک پژوهشگر موزه، با اشاره به اهمیت تاریخی شهرستان درگز، تأکید کرد: این شهر با وجود قدمت بسیار زیاد و دارا بودن ظرفیتهای کمنظیر تاریخی، همچنان در حوزه گردشگری نیازمند توجه و حمایتهای ویژه است.
محمدرضا کارگر در گفت و گو با ایسنا با بیان اینکه در میان این جاذبهها، محوطه باستانی بندیان به عنوان یکی از مهمترین یافتههای دوره ساسانی، نقشی مهم در بازخوانی و شناخت تاریخ این منطقه ایفا میکند، خاطرنشان کرد: محوطه بندیان درگز یکی از محوطههای بسیار خوب است که با کشف این آثار بسیاری از واقعیتهای مبحوس دوران ساسانی برای ما روشن شد.
وی با اشاره به جایگاه درگز در جغرافیای تاریخی ایران، اظهار کرد: درگز که در شمال شرق جغرافیای کشور واقع شده از گذشته دارای اهمیت بوده و از دیرباز اهمیت استراتژیک داشته است.
جایگاه استراتژیک این خطه، در دوره ساسانی
وی دوره ساسانی را یکی از مهمترین دورههای تاریخ کشور دانست و بیان کرد: دوره ساسانی به عنوان آخرین سلسله تاریخی پیش از ورود اسلام به ایران با بیش از ۴۰۰ سال تداوم، دارای مرزهای بسیار گستردهای بود؛ هرچند پایتخت آن در تیسفون در نزدیکی بغداد امروز قرار داشت، اما منطقه درگز که فاصله بسیار زیادی هم با آن داشته به عنوان یکی از پایگاههای مهم برای حفاظت از مرزهای شرقی، نقشی مهم ایفا میکرد.
این پژوهشگر موزه با تأکید بر اهمیت مدیریت این منطقه افزود: به دلیل جایگاه استراتژیک این خطه، حاکمان و فرمانروایان درگز در دوره ساسانی، همواره از میان فرزندان پادشاهان یا منسوبان نزدیک به آنان انتخاب میشدند.
وی با اشاره به آثار به دست آمده از این کاوشها ادامه داد: هرچند نقش برجستههای گچی یافت شده در این محوطه به دلیل گذر زمان و فرسایش، ارتفاعی در حدود یک متر داشتند و کامل نیستند، اما همین میزان شواهد برای درک اهمیت و ظرافت هنری این نقشبرجستهها کفایت میکند.
کارگر با توصیف ساختار معماری این محوطه تصریح کرد: این مجموعه حدود ۱۰۰ متر وسعت دارد و دارای یک فضای مرکزی است که درب آن به یک محوطهای پیرامونی باز میشود. وجود یک آتشدان در این محوطه که از مهمترین و شاید قدیمیترین نمونههای در دسترس است، گویای باورهای زرتشتی دوره ساسانی و تقدس آتش در این مکان است. تمامی شواهد نشان میدهد که بندیان یک مقر مرکزی برای فرماندهی و مجموعهای کامل بوده که به عنوان یک مکان تشریفاتی از اهمیت بالایی برخوردار بوده است.
وی با اشاره به اقدامات وزارت میراث فرهنگی برای صیانت و معرفی این اثر باستانی خاطرنشان کرد: پس از کشف محوطه و انجام کاوشها، وزارت میراث فرهنگی تصمیم گرفت تا این محوطه را به یک سایت موزه تبدیل کند تا بازدید از آن برای همگان امکانپذیر شود. امروزه سایت موزه بندیان درگز، یکی از نمونههای موفق کشور است که علاوه بر نمایش معماری و فضای اصلی، آثار به دست آمده از حفاریها نیز در آن به نمایش درآمده است. علاقهمندان با بازدید از این مجموعه میتوانند با ظرافتهای هنری و ابعاد مختلف تمدن دوره ساسانی آشنا شوند.
محوطه باستانی بندیان گنجینهای از تمدن ۱۶۰۰ ساله ایران
این استاد دانشگاه ادامه داد: محوطه باستانی بندیان در شهرستان درگز، نه تنها یک سایت تاریخی، بلکه گنجینهای از تمدن ۱۵۰۰ تا ۱۶۰۰ ساله ایران است که با همت اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی، به نخستین سایت موزه گردشگری ایران تبدیل شده است.
وی ضمن تشریح اهمیت این کشف بزرگ، با بیان اینکه این سایت موزه در نوع خود در کشور بینظیر است، اظهار کرد: شهرستان درگز دارای تمدنی با پیشینهای هزاران سال است که این قدمت، ارزش تاریخی منطقه را دوچندان کرده و سایت موزه بندیان تنها بخشی از این ظرفیت عظیم فرهنگی است که در شرق کشور به یادگار مانده است.
کارگر در توصیف ویژگیهای منحصربه فرد این بنا گفت: در نگاه اول، تالار اصلی این آتشکده با چهار ستون و هفت صحنه گچبری شده، خودنمایی میکند که مضامین گوناگونی از افتخارات، اعتقادات و باورهای ساسانیان را روایت میکند. صحنههایی از شکار، جنگ، پیروزی ایرانیان، ترویج آیین و مذهب و حتی معرفی شخصیتها همراه با کتیبههایی به خط پهلوی ساسانی در کنار نقش برجستههایی از تاجبخشی و ضیافت، از جمله تصاویر ثبت شده بر دیوارههای این تالار است.
وی در ادامه به بخشهای دیگر این مجموعه اشاره کرد و گفت: در این آتشکده، فضاهای متعددی از جمله اتاق هدایا، آتشدان، حوضی موسوم به برشرومگاه (ویژه مراسم شستشو و غسل) و همچنین استودان (استخواندان) به چشم میخورد. در باورهای زرتشتی آن دوران، پیکر درگذشتگان در برجهای خاموشان قرار میگرفت و پس از پاکسازی، استخوانهای باقی مانده در کنار آتشدان تبرک میشد که نمونه آن در بندیان قابل مشاهده است.
کاوشهای مستمر در بندیان درگز میتواند شگفتیهای تازهای را نمایان سازد
این پژوهشگر موزه، با اشاره به ثبت ملی این اثر در ۲۴ بهمن ۱۳۷۵ با شماره ۱۸۴۶، تأکید کرد: بندیان درگز، تنها سایت موزه ثبتی در منطقه خراسان به شمار میرود که کاوشهای مستمر در آن میتواند همچنان شگفتیهای تازهای را نمایان سازد.
وی خاطرنشان کرد: مجموعه آثار کشف شده در بندیان، فراتر از یک آتشکده است؛ این سایت شامل کارگاههای صنعتی، سازههایی وسیع با کاربری حکومتی و مذهبی و برج خاموشی است که آن را به بینظیرترین و ارزشمندترین مجموعه تاریخی به جای مانده از ملت ایران در شرق کشور تبدیل کرده است.
کارگر، همچنین ضمن بررسی پتانسیلهای توسعه گردشگری در شهرستان درگز، از دسترسی آسان به این منطقه و ظرفیتهای نهفته در روستاهای پیرامونی آن خبر داد و اظهار کرد: دسترسی به درگز از طریق مشهد بسیار آسان است و مسافران میتوانند به راحتی از وسایل نقلیه عمومی برای رسیدن به این منطقه استفاده کنند.
وی با اشاره به پتانسیلهای بومی منطقه افزود: روستاهای اطراف درگز خود به تنهایی یک مقصد گردشگری هستند. تنوع غذاهای محلی، پوشاک سنتی و صنایع دستی این روستاها، پتانسیل بالایی برای طراحی برنامههای گردشگری یکروزه دارند و فرصت مناسبی برای آشنایی گردشگران با تاریخ، فرهنگ و شیوه زندگی اصیل مردم این منطقه فراهم میکنند.
نقد ضعف در تولید المانهای فرهنگی و یادگاری
این پژوهشگر موزه در ادامه به یک چالش جدی در مدیریت سایتهای تاریخی اشاره کرد و از ضعف موجود در تولید المانهای فرهنگی (آثار یادگاری که خاطره بازدید را در ذهن زائر یا گردشگر زنده نگه میدارد) انتقاد کرد.
وی گفت: متأسفانه در زمینه تولید آثار یادگاری و المانهای مرتبط با محوطههای تاریخی بسیار ضعیف عمل شده است. اگرچه پیشتر قراردادهایی با برخی گروهها برای تولید این آثار در موزههای بزرگ مانند موزه ملی یا سایتهای مطرحی مثل تختجمشید بسته شده بود، اما این اقدامات مقطعی بوده و شاهد مدیریت مستمر یا ابتکار عمل وزارت میراث فرهنگی در این زمینه نبودهایم.
کارگر خاطرنشان کرد: در حالی که برخی فروشگاههای پیرامونی آثار تولید داخل یا خارجی را عرضه میکنند، اما در خود محوطههای تاریخی، تولید و عرضه این المانها بسیار ضعیف است و این موضوع فرصت ایجاد خاطره ماندگار برای گردشگران را از بین میبرد.
انتهای پیام
