این پرونده اکنون یک پرسش قدیمی را دوباره مطرح کرده است: اگر یک بنای واجد ارزش تاریخی هنوز در فهرست آثار ملی ثبت نشده باشد، قانون تا چه اندازه میتواند از آن در برابر تخریب محافظت کند؟
قانون چه میگوید؟
قانون برای تخریب آثار تاریخی ثبتشده، مجازات مشخصی تعیین کرده است.
ماده ۵۵۸ قانون مجازات اسلامی، تخریب تمام یا بخشی از بناها، محوطهها و مجموعههای فرهنگی ـ تاریخی یا مذهبی ثبتشده در فهرست آثار ملی را جرم دانسته و برای آن، علاوه بر جبران خسارت، یک تا ۱۰ سال حبس تعیین کرده است.
قانون همچنین تنها «تخریب کامل» را جرم نمیداند. بر اساس ماده ۵۶۰، انجام عملیات غیرمجاز در حریم آثار تاریخی که موجب تزلزل یا آسیب به بنا شود، میتواند به یک تا سه سال حبس، رفع آثار تخلف و پرداخت خسارت منجر شود. ماده ۵۶۴ نیز برای مرمت، تغییر، تجدید یا توسعه غیرمجاز بناهای ثبتشده، شش ماه تا دو سال حبس و پرداخت خسارت در نظر گرفته است.
اما در پرونده سبزوار یک نکته حقوقی اهمیت ویژهای دارد؛ ماده ۵۵۸ صراحتاً از آثار ثبتشده در فهرست آثار ملی سخن میگوید. به این ترتیب، وضعیت بناهایی که از سوی کارشناسان میراث فرهنگی واجد ارزش تاریخی شناخته شدهاند اما هنوز مراحل ثبت ملی آنها به پایان نرسیده، میتواند با آثار ثبتشده متفاوت باشد. این تفاوت، لزوماً به معنای بیقانونی یا فقدان هرگونه امکان پیگیری قضایی در مورد چنین بناهایی نیست، اما نشان میدهد عنوان اتهام و مبنای قانونی برخورد باید در هر پرونده بهطور جداگانه بررسی شود.
نقش وزارت میراث فرهنگی نیز در این فرآیند با مرجع قضایی متفاوت است. …
