مهدی آزادواری
در این میان، استان گیلان در ایران و استان آستراخان در روسیه از ظرفیت کمنظیری برای تبدیل شدن به دو قطب مکمل تجاری در منطقه خزر برخوردارند.
آستراخان به دلیل قرار گرفتن در مسیر رودخانه ولگا، برخورداری از بنادر دریای خزر و جایگاه آن در کریدور بینالمللی شمال–جنوب، یکی از نقاط مهم لجستیکی روسیه محسوب میشود. در سوی دیگر، گیلان با بنادر انزلی و کاسپین، منطقه آزاد انزلی و دسترسی به شبکه حملونقل کشور، موقعیتی ممتاز برای ارتباط با بازارهای روسیه و اوراسیا دارد.
تحولات ماههای اخیر نیز نشان میدهد که ظرفیت این مسیر در حال افزایش است. بر اساس گزارشهای منتشرشده، حجم حملونقل در مسیر خزر در چهار ماه نخست سال ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۶۸ درصد افزایش یافته و به نزدیک ۲.۲ میلیون تن رسیده است. (Астраханские новости)
این ارقام نشان میدهد که تجارت در محور ایران–آستراخان دیگر صرفاً یک ظرفیت بالقوه نیست؛ بلکه به تدریج در حال تبدیل شدن به یک مسیر واقعی و اثرگذار تجاری است.
از تجارت سنتی تا زنجیره ارزش مشترک
با وجود این ظرفیتها، نباید همکاری گیلان و آستراخان را صرفاً به صادرات و واردات کالا محدود کرد. مرحله بعدی همکاری باید سرمایهگذاری مشترک، تولید مشترک و ایجاد زنجیره ارزش باشد.
گیلان میتواند در حوزه تولید و فرآوری محصولات کشاورزی، صنایع غذایی، بستهبندی و کالاهای صادراتی نقش ایفا کند و آستراخان نیز با توجه به زیرساختهای لجستیکی و دسترسی به بازارهای جنوبی روسیه، به مرکز توزیع این محصولات تبدیل شود.
در مقابل، محصولات کشاورزی و صنعتی روسیه، بهویژه غلات، نهادههای کشاورزی و برخی مواد اولیه، میتوانند از طریق آستراخان و مسیر دریای خزر وارد ایران شوند.
از سوی دیگر، ظرفیتهای مناطق ویژه اقتصادی آستراخان نیز میتواند زمینهساز حضور سرمایهگذاران ایرانی باشد. در این منطقه پروژههایی در حوزه تولید مواد شوینده، تجهیزات آبیاری و صنایع مرتبط با حملونقل و کشتیسازی در حال توسعه است. (Каспийский кластер)
ضرورت ایجاد خط منظم تجاری گیلان–آستراخان
یکی از مهمترین اقداماتی که باید در دستور کار بخش خصوصی و دستگاههای مسئول قرار گیرد، راهاندازی و تقویت خطوط منظم حملونقل دریایی میان بنادر گیلان و آستراخان است.
کاهش هزینههای حمل، افزایش دفعات تردد شناورها، ایجاد انبارهای استاندارد، سردخانهها، پایانههای کانتینری و خدمات گمرکی میتواند رقابتپذیری کالاهای ایرانی در بازار روسیه را افزایش دهد.
در واقع، توسعه تجارت بدون توسعه لجستیک امکانپذیر نیست.
تجربه همکاریهای گذشته میان گیلان و آستراخان نیز نشان داده است که زیرساختهای موجود، از جمله حضور نهادهای ایرانی و ظرفیتهای بندری آستراخان، بستر مناسبی برای توسعه این روابط ایجاد کردهاند. (Gilan Today)
پیشنهاد تشکیل کارگروه مشترک بخش خصوصی
به اعتقاد من، برای عبور از مرحله تفاهمنامه و نشستهای تشریفاتی، باید یک کارگروه مشترک توسعه تجارت گیلان و آستراخان با حضور اتاقهای بازرگانی، فعالان بخش خصوصی، مناطق آزاد، بنادر و دستگاههای اقتصادی دو طرف تشکیل شود.
این کارگروه میتواند پنج اولویت مشخص را دنبال کند:
اول؛ توسعه حملونقل دریایی منظم میان گیلان و آستراخان.
دوم؛ ایجاد مراکز لجستیکی، انبارداری و توزیع کالا در دو منطقه.
سوم؛ راهاندازی مرکز تجاری دائمی محصولات ایرانی در آستراخان و مرکز معرفی محصولات روسی در گیلان.
چهارم؛ تعریف پروژههای سرمایهگذاری مشترک در حوزه کشاورزی، صنایع غذایی، بستهبندی و صنایع سبک.
پنجم؛ ایجاد یک سامانه مستقیم B2B برای اتصال شرکتهای ایرانی و روسی و شناسایی شرکای تجاری معتبر.
گیلان و آستراخان؛ دو حلقه یک زنجیره
اکنون باید نگاه ما به روابط اقتصادی ایران و روسیه از تجارت موردی و صادرات سنتی به سمت ایجاد زنجیرههای پایدار تجاری و سرمایهگذاری تغییر کند.
گیلان میتواند دروازه ایران به سوی بازار روسیه و آستراخان میتواند دروازه روسیه به سوی ایران و بازارهای جنوبی باشد. اتصال این دو ظرفیت، در کنار توسعه کریدور شمال–جنوب، میتواند فرصت بزرگی برای بخش خصوصی دو کشور ایجاد کند.
من معتقدم آینده تجارت ایران و روسیه فقط در افزایش حجم مبادلات خلاصه نمیشود؛ بلکه در ایجاد زیرساخت، سرمایهگذاری مشترک، تولید مشترک و شکلدهی به زنجیرههای ارزش منطقهای است.
اگر این نگاه در سیاستگذاری و عمل دنبال شود، گیلان و آستراخانمیتوانند از دو استان ساحلی در دو سوی دریای خزر، به دو هاب مهم تجارت، ترانزیت و سرمایهگذاری ایران و روسیه در منطقه اوراسیا تبدیل شوند.مهدی آزادواریفعال اقتصادی و تجاری در حوزه ایران و روسیه
