در این نشست، محمد بزرگ، میزبان پاتوق ۱۴۰ فیلم کوتاه، ضمن خوشامدگویی به سیاوش گلشیری، بر اهمیت توجه به فیلمنامه در جلسات پاتوق تأکید کرد و گفت: برگزاری چنین نشستهایی با حضور فیلمسازان و پژوهشگران سینما، زمینهای برای تبادل تجربه و شکلگیری گفتوگوهای تخصصی درباره سینما فراهم میکند.
گلشیری در آغاز این نشست با اشاره به سابقه فعالیت خود در انجمن سینمای جوانان، بر ضرورت شناخت تفاوتهای ساختاری فیلم کوتاه و فیلم بلند تأکید کرد و افزود: فیلم کوتاه را نمیتوان نسخه فشردهای از فیلم بلند تلقی کرد، چرا که این قالب سینمایی از منطق روایی و دراماتیک مستقل خود برخوردار است.
به گفته وی، فیلم کوتاه معمولاً بر پایه یک ایده واحد، شخصیتهای محدود، زمان و مکان فشرده و یک کنش دراماتیک مشخص شکل میگیرد و در بسیاری از موارد نیز روایت با یک ضربه نهایی به پایان میرسد؛ بنابراین هر یک از عناصر فیلم باید در خدمت شکلگیری و تکمیل همین ساختار قرار داشته باشند.
این پژوهشگر سینما در ادامه با بررسی آثار به نمایش درآمده، ضعف در شکلگیری کنش دراماتیک و نبود ارتباط منطقی میان برخی اجزای روایت را از جمله چالشهای قابل توجه در بخشی از فیلمهای کوتاه دانست و بر اهمیت ایده محرک در این گونه سینمایی تأکید کرد.
وی ایده محرک را یکی از عناصر اساسی فیلمنامه کوتاه دانست و توضیح داد: این ایده باید شخصیت اصلی و مسئله محوری فیلم را شکل دهد و در ادامه نیز به شکلی منطقی با مسیر روایت و پایان اثر ارتباط پیدا کند.
گلشیری با اشاره به فیلم کوتاه اتاق ۸، آن را نمونهای از پیوند میان ایده محرک، کنش شخصیت و ضربه نهایی عنوان کرد و گفت: اتفاقی که در پایان یک فیلم رخ میدهد، باید از منطق درونی روایت ناشی شده باشد و صرفاً به شکل تصادفی و بدون زمینهسازی وارد جهان فیلم نشود.
وی همچنین با اشاره به فیلمهایی مانند روتوش و انیمال، بر ضرورت طراحی دقیق کنش شخصیت در فیلم کوتاه تأکید کرد و در ادامه افزود: رفتار شخصیت باید از نیاز، انگیزه و منطق درونی وی ناشی شود، نه اینکه صرفاً بر اساس تصمیم فیلمنامهنویس به شخصیت تحمیل شود.
این نویسنده و پژوهشگر سینما نبود تناسب میان انگیزه شخصیت، ایده محرک و ضربه نهایی را از جمله ایرادهای رایج در برخی فیلمهای کوتاه دانست و تأکید کرد:چنین ناهماهنگیهایی میتواند روایت را به سمت رخدادهای تصادفی، تحمیلی و غیرقابل باور سوق دهد.
بخش اصلی این نشست به بررسی مفهوم استعاره و چگونگی شکلگیری آن در فیلم کوتاه اختصاص داشت. گلشیری با اشاره به جایگاه استعاره در هنر مدرن و پستمدرن، توضیح داد:فیلمساز میتواند به جای بیان مستقیم دیدگاه و معنای مورد نظر خود، از عناصر استعاری و شاعرانه برای انتقال معنا استفاده کند.
وی با اشاره به نمونههایی از فیلمهای کوتاه ایرانی و خارجی، از جمله روتوش، هستی، انیمال و دولباگ ساخته کریستوفر نولان، اظهار کرد:در بسیاری از این آثار، امر ناگفته اهمیت بیشتری از امر تصریحشده پیدا میکند و مخاطب از طریق کنشها، تصاویر و عناصر بصری به معنا دست مییابد.
گلشیری تأکید کرد: استعاره زمانی میتواند در یک فیلم کارکرد مؤثر داشته باشد که در متن و جهان همان اثر ساخته شود و صرفاً به استفاده از یک نماد شناختهشده یا کلیشهای محدود نباشد.
وی در توضیح این موضوع با اشاره به نمونه کبوتر سفید گفت: یک عنصر تصویری لزوماً دارای یک معنای ثابت و قراردادی نیست و معنای استعاری آن باید در بستر جهان فیلم، روابط میان عناصر اثر و تجربهای که فیلم برای مخاطب ایجاد میکند، شکل بگیرد.
این پژوهشگر سینما همچنین نقش عناصر بصری در شکلگیری استعاره سینمایی را مورد توجه قرار داد و گفت: استعاره میتواند از طریق نور، رنگ، لباس، میزانسن، ترکیببندی، صدا و حتی شیوه تدوین شکل بگیرد و در چنین شرایطی تصویر صرفاً وظیفه روایت یک رویداد را بر عهده ندارد، بلکه میتواند حامل لایههای معنایی اثر نیز باشد.
گلشیری در ادامه با اشاره به مقاله شیوههای بیان در سینما نوشته احمد ضابطی جهرمی، مطالعه این مقاله و تماشای نمونههای مطرحشده در نشست را به علاقهمندان سینما و فیلم کوتاه پیشنهاد کرد و بر ضرورت تقویت دانش نظری فیلمسازان در کنار تجربه عملی تأکید داشت.
در ادامه نشست، حاضران درباره نمونههای مطرحشده و شیوه استفاده از استعاره در فیلم کوتاه با سیاوش گلشیری گفتوگو کردند و پرسشهای خود را درباره ساختار فیلمنامه، شخصیتپردازی، ایده محرک، پایانبندی و نقش عناصر بصری در انتقال معنا مطرح کردند.
نشست تخصصی استعاره در فیلم کوتاه پاتوق ۱۴۰ فیلم کوتاه اصفهان در نهایت با تأکید بر اهمیت شناخت منطق مستقل فیلم کوتاه، پرهیز از تحمیل کنش به شخصیت و ضرورت ساختن استعاره در متن و جهان اثر به پایان رسید. کد مطلب 6926653
