[سمانه غیبی] جبران فرصت ازدست‌رفته در بازار گاز

نخستین مانع بهره مندی ایران از این فرصت، محدودیت زیرساخت صادراتی است. برخلاف قطر، آمریکا و استرالیا که دارای ظرفیت تجاری عملیاتی قوی هستند، ایران هیچ ابزاری برای صادرات ال.ان.جی ندارد. صادرات گاز کشور عمدتاً از طریق خطوط لوله و به بازارهای محدود منطقه‌ای انجام می‌شود. بنابراین، حتی با افزایش شدید قیمت‌ها در اروپا و شرق آسیا، ایران نمی‌تواند محموله‌ای را متناسب با تقاضای روز به این بازارها ارسال کند.

ایجاد چنین ظرفیتی نیز تصمیمی کوتاه‌مدت نیست. تولید پایدار، پالایش و مایع‌سازی گاز، احداث مخازن و پایانه‌های صادراتی، تأمین کشتی‌های مخصوص و انعقاد قراردادهای فروش، به سال‌ها زمان و میلیاردها دلار سرمایه نیاز دارد. محدودیت دسترسی به فناوری، سرمایه و خدمات بین‌المللی نیز اجرای این پروژه‌ها را دشوارتر می‌کند.

صادرات خط لوله‌ای ایران هم انعطاف چندانی ندارد. ترکیه و عراق مهم‌ترین مشتریان گاز ایران بوده‌اند، اما محدودیت عرضه در دوره‌های اوج مصرف داخلی و مشکلات مالی و تسویه، قابلیت اتکای این روابط تجاری را تحت فشار قرار داده است. افزون بر این، افزایش قیمت در بازار نقدی ال.ان.جی الزاماً به معنای افزایش متناسب درآمد قراردادهای خط لوله‌ای نیست؛ زیرا سازوکار قیمت‌گذاری آنها متفاوت است. بازار صادراتی پایدار تنها به قیمت رقابتی نیاز ندارد. خریدار باید اطمینان داشته باشد که گاز قراردادش در سردترین روزهای زمستان نیز تحویل داده می‌شود.

مانع دوم، ناترازی داخلی است. ایران در ماه‌های سرد سال برای تأمین هم‌زمان گاز خانگی، نیروگاه‌ها، صنایع و پتروشیمی‌ها با محدودیت روبه‌رو می‌شود. آسیب‌های واردشده … …