چرا «دهتوک» چند صدساله، بدون چهره ساخته می‌شود؟

رحیمه پرویزپور، سازنده عروسک‌ بومی «دهتوک»، درباره خاستگاه و قدمت این عروسک در گفت‌وگو با خبرنگار مهر گفت: عروسک بومی بلوچی «دهتوک» متعلق به کل بلوچستان و عمدتاً مربوط به مرکز تا جنوب بلوچستان است؛ یعنی محدوده‌ای از شهرستان ایرانشهر تا چابهار را دربرمی‌گرفته است. بر اساس گفته‌های مادربزرگ‌ها، این عروسک متعلق به دوره مادربزرگ‌های آن‌ها بوده و بیش از چند قرن قدمت دارد.

پرویزپور افزود: این عروسک حداقل چند قرن قدمت دارد. در طی تحقیقات میدانی، با مادربزرگی حدود ۱۰۰ ساله گفت‌وگو کردیم. او معتقد بود که مادربزرگش و مادرش در دوران کودکی برای او این عروسک را می‌ساختند. او با دیدن «دهتوک»، با اینکه شنوایی ضعیفی داشت، بسیار خوشحال شد.

این عروسک‌ساز، با اشاره‌ به تلاش‌هایی برای احیا و ثبت ملی این عروسک بومی بیان کرد: کار احیای این عروسک را از شهرستان ایرانشهر و با مشارکت روستاهای آن، از جمله روستای ابتر که بیشترین مشارکت را در این زمینه داشت، آغاز کردیم. تحقیقات برای ثبت ملی این عروسک نیز با کمک مردم محلی و کارشناسان میراث فرهنگی از سراسر بلوچستان، به‌خصوص مرکز بلوچستان، انجام شد و این موضوع نشان‌دهنده اهمیت وجود «دهتوک» در زندگی قدیم مردم بلوچستان بوده است.

او درباره معنای نام عروسک «دهتوک» گفت: کلمه «دهتوک» در زبان بلوچی به معنای «دخترک» یا همان «دختر کوچک» است. ما بلوچ‌ها به دختربچه‌های زیر سن هفت سال، «دهتوک» می‌گوییم؛ چون ظاهر، شکل و اندازه آن بیشتر شبیه یک دخترک کوچک است.

پرویزپور ادامه داد: البته این عروسک زیرگونه‌های متعددی دارد. دهتوک را در گونه‌های دیگر، مانند «بانوروک» به معنای عروس کوچک از لحاظ ابعاد و «بیبوک» به معنای یک بی‌بی کوچک، که نماد زن بلوچ در دهه پنجاه به بعد است، نیز گاهی صدا می‌زدند. ولی آن چیزی که مادربزرگ‌های ما، به زبان مادربزرگ‌های خود، در تحقیقات اصلی بر نام آن تأکید داشتند، همان کلمه «دهتوک» است که باید گفت قدمتی تاریخی دارد. …