آرمان امروز-سرویس دیپلماسی: سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، اعلام کرده است که میان تهران و مسقط درباره تنگه هرمز توافق حاصل شده و رایزنیها برای نهایی کردن جزئیات متن تفاهمنامه همچنان ادامه دارد.
این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که دو کشور ساحلی این آبراه راهبردی، پس از دورهای از تنشها و تحولات منطقهای، مسیر گفتوگوهای فشرده دیپلماتیک و فنی را در پیش گرفتهاند تا چارچوب مشترکی برای اداره آینده کشتیرانی و ارائه خدمات دریایی در تنگه هرمز تعریف کنند.
عراقچی تأکید کرده که این روند با جدیت دنبال میشود و دو طرف مصمم هستند ضمن احترام کامل به حاکمیت و حقوق حاکمه خود بر آبهای سرزمینی، ترتیباتی را مطابق با استانداردهای بینالمللی به نتیجه برسانند. تنگه هرمز بهعنوان یکی از حیاتیترین گذرگاههای انرژی جهان، همواره در کانون توجه دیپلماسی منطقهای و بینالمللی بوده است. هرگونه اختلال در تردد کشتیها در این مسیر میتواند پیامدهای گستردهای بر بازارهای جهانی نفت و تجارت بینالمللی بر جای بگذارد.
از این رو، توافق ایران و عمان برای تعیین چارچوب مدیریت مشترک، نه تنها برای دو کشور بلکه برای ثبات منطقه و امنیت انرژی جهان اهمیت دارد. بر اساس آنچه وزیر خارجه ایران بیان کرده، طرفین توافق کردهاند گفتوگوها را از طریق کمیتهای مشترک میان وزارتخانههای امور خارجه ادامه دهند تا درباره نحوه اداره کشتیرانی، خدمات مرتبط و هزینههای احتمالی به تفاهم برسند. این رایزنیها شامل جنبههای فنی، حقوقی و عملیاتی است و با مشارکت و هماهنگی سایر کشورهای ساحلی منطقه نیز همراه خواهد بود تا نتیجه نهایی از پشتوانه گستردهتری برخوردار شود.
این تفاهمنامه میتواند نقش مهمی در کاهش تنشهای موجود ایفا کند. در ماههای اخیر، وضعیت تردد در تنگه هرمز با پیچیدگیهایی همراه بوده و نگرانیهایی درباره امنیت کشتیرانی و ثبات مسیرهای دریایی ایجاد شده بود.
دستیابی به توافقی میان دو کشور ساحلی اصلی، فضای اطمینان بیشتری برای شرکتهای کشتیرانی و کشورهای وابسته به عبور از این آبراه فراهم میآورد.
کاهش تنش در این حوزه استراتژیک، به نوبه خود میتواند فضای سیاسی و امنیتی منطقه را آرامتر کند و زمینه را برای گفتوگوهای گستردهتر فراهم سازد.
وقتی دو همسایه که بیشترین سهم را در کنترل جغرافیایی تنگه دارند، بر سر مدیریت مشترک به توافق برسند، پیام روشنی به سایر بازیگران ارسال میشود که مسیر دیپلماسی و همکاری، جایگزین تقابل و ابهام شده است.
از سوی دیگر، این تفاهم میتواند مقدمه احیای یادداشت تفاهم اسلامآباد باشد. یادداشت تفاهم اسلامآباد که پیشتر میان ایران و آمریکا به امضا رسیده بود، ترتیباتی موقت برای عبور ایمن کشتیهای تجاری بدون دریافت هزینه به مدت محدود پیشبینی کرده و بر اهمیت تداوم گفتوگو برای یافتن راهحل پایدار تأکید داشت.
با پیشرفت مذاکرات ایران و عمان و نهایی شدن جزئیات تفاهمنامه جدید، شرایط برای بازگشت به فضای همکاری گستردهتر میان تهران و واشنگتن مساعدتر خواهد شد.
احیای آن یادداشت میتواند بستری فراهم کند تا دو کشور بار دیگر به توافق برسند و مسائل مورد اختلاف را از طریق مذاکره حلوفصل کنند.
در واقع، موفقیت در سطح دوجانبه ایران و عمان، اعتماد لازم را برای احیای چارچوبهای چندجانبه و بینالمللی ایجاد میکند و نشان میدهد که دیپلماسی همچنان ابزار مؤثری برای مدیریت بحرانهاست.
اهمیت این روند تنها به جنبههای امنیتی و اقتصادی محدود نمیشود. تثبیت وضعیت تنگه هرمز بر اساس توافقی که حقوق حاکمیتی دو کشور را به رسمیت بشناسد و همزمان آزادی کشتیرانی بینالمللی را تضمین کند، میتواند الگویی برای حلوفصل سایر مسائل منطقهای باشد.
همکاری نزدیک ایران و عمان که همواره از روابط دوستانه و برادرانه برخوردار بودهاند، نشاندهنده ظرفیت دیپلماسی منطقهای برای مدیریت چالشهای پیچیده است. رایزنیهای جاری درباره جزئیات متن تفاهم، شامل تعیین مسیرهای تردد، سازوکارهای هماهنگی میان نیروهای دریایی دو کشور، ارائه خدمات ناوبری و جستوجو و نجات، و همچنین چگونگی تأمین هزینههای مرتبط است. این جزئیات باید بهگونهای تنظیم شود که هم نیازهای عملیاتی کشتیرانی را برآورده کند و هم از ایجاد هرگونه ابهام یا تفسیرهای متضاد جلوگیری نماید.
باید توجه داشت که اعلام عراقچی مبنی بر حصول توافق و ادامه رایزنیها برای نهایی کردن متن، نشاندهنده عزم تهران و مسقط برای تبدیل تفاهم سیاسی به ترتیبات اجرایی ملموس است. این گام میتواند تنشها را کاهش دهد، اطمینان خاطر بیشتری به بازارهای جهانی بدهد و زمینه را برای احیای یادداشت تفاهم اسلامآباد و بازگشت ایران و آمریکا به مسیر توافق فراهم سازد.
موفقیت در این مسیر نه تنها به نفع دو کشور ساحلی، بلکه به سود ثبات منطقه و امنیت انرژی بینالمللی خواهد بود و بار دیگر نقش دیپلماسی را در حل مسائل پیچیده تأیید میکند.
