به بهانه سالروز تعیین نصف‌النهار گرینویچ

هفت صبح|  پدربزرگم ساعتی جیبی داشت. زنجیرش نقره‌ای بود. هر شب پیش از خواب کوکش می‌کرد. صدای تیک‌تاکش در سکوت اتاق به نفس کشیدن می‌ماند. یک بار از او پرسیدم این ساعت را با چه تنظیم می‌کند. خندید و گفت با رادیو و اذان و آفتاب. بعد اضافه کرد که ساعت یعنی آدم بداند با بقیه هم‌قدم است. آن روز حرفش را نفهمیدم. 

 

پاییز ۱۸۸۴ بود. در تالاری در واشنگتن 41 نماینده از 25 کشور دور هم نشستند. قرار بود خطی بکشند که کسی نمی‌توانست آن را ببیند. تا آن روز هر شهری ظهر خودش را داشت. قطارها و کشتی‌ها در آشفتگی ساعت‌ها سرگردان بودند. نمایندگان رأی گرفتند و خط صفر جهان از رصدخانه گرینویچ گذشت. فرانسه رأی ممتنع داد. این کشور 27 سال دیگر هم ساعتش را همچنان با پاریس تنظیم می‌کرد. دل کندن از اکنونِ خود، آسان نیست.

 

ایران در آن تالار حضور نداشت. با این حال این خاک ما، زمان را خوب می‌شناخت. خیام 900 سال پیش از آن تقویمی ساخته بود. این تقویم هنوز از دقیق‌ترین تقویم‌های جهان است. نیاکان ما آسمان را می‌خواندند. آن روز اما کسی به این پیشینه توجه نکرد و از ما نپرسید که ایرانیان، به نظر شما، صفر جهان کجا باشد؟

امروز ساعت ما سه ساعت و نیم با گرینویچ فاصله دارد. بیشتر کشورها با ساعت‌های رُند زندگی می‌کنند. ما در همین نیم‌ساعت ایستاده‌ایم. این «نیم» را دوست دارم. گاهی هم دلم از آن می‌گیرد. حال ما به حال کسی می‌ماند که در آستانه در ایستاده است. هنوز نمی‌داند داخل شود یا برگردد.

 

این روزها در خانه‌های ما ساعت‌های دیگری هم هست. این ساعت روی دیوار نیست. مادری را می‌شناسم که هر شب ساعت دوازده و نیم کنار پنجره می‌نشیند. گوشی را در دست می‌گیرد و منتظر می‌ماند. پسرش آن سوی دنیاست. آنجا عصر است. پسر تازه از کار برگشته و مادر هنوز بیدار است. اگر سرعت اینترنت یاری کند، تماس تصویری آنها باید در همین چند دقیقه جا بگیرد. این مادر حساب اختلاف ساعت‌ها را از هر جغرافی‌دانی بهتر بلد است. می‌داند وقتی اینجا اذان صبح می‌گویند، پسرش تازه چراغ اتاقش را خاموش کرده است. نصف‌النهارها … …