«قاتل و وحشی» حمید نعمتالله سالها پشت در اکران مانده، «کاناپه» کیانوش عیاری پیش از نمایش رسمی سر از اینترنت درآورده، «برادران لیلا» کن را تجربه کرده اما در ایران اکران نشده و «صد سال به این سالها» نزدیک دو دهه انتظار کشیده و سرانجام در سال ۱۴۰۵ روی پلتفرم نمایش داده شده است. آنطرفتر «بیداد» و «مراقب» شکل دیگری از سینمای بیرون چرخه مرسوم را پیش چشم میگذارند و از این دست در سینمای ایران کم نیست. پس شاید در روز ملی سینما بد نباشد سؤال قدیمی را جور دیگری مطرح کنیم: امروز واقعاً چه چیزی را میتوان توقیف کرد؟
فیلم ممنوع، تماشاگر موجود
«قاتل و وحشی» یکی از مشهورترین نمادهای این بلاتکلیفی است. فیلم حمید نعمتالله با بازی لیلا حاتمی سالهاست ساخته شده و هر چند وقت یکبار خبری درباره احتمال نمایش آن، کنجکاوی مخاطبان را زنده میکند. هنوز اما خبری از اکران عمومی نیست. انتظار چنان طولانی شده که «توقیفی بودن» تقریباً بخشی از شناسنامه فیلم شده است. سرنوشت «کاناپه» مسیر دیگری پیدا کرد. فیلم کیانوش عیاری سال ۱۳۹۵ ساخته شد و مسئله استفاده بازیگران زن از کلاهگیس مانع نمایش عمومی آن شد. سالها بعد نسخهای باکیفیت و غیرقانونی فیلم در فضای مجازی منتشر شد. عیاری نیز صریحاً با این اتفاق مخالفت کرد.
«برادران لیلا» نمونه مهم دیگری است. فیلم سعید روستایی پس از حضور در جشنواره کن امکان اکران عمومی در ایران پیدا نکرد اما نسخه آن بعدتر در فضای مجازی پخش شد. اثری که روی پرده سینماهای کشور دیده نشد، برای بخش بزرگی از مخاطبان دیگر یک فیلم نادیده نبود. همینجا مرز قدیمی ترک برداشت: اکراننشدن دیگر الزاماً مترادف دیدهنشدن نیست.
نوزده سال برای چه؟ …
