آرمان امروز-سرویس دیپلماسی؛ استیو ویتکاف، فرستاده ویژه کاخ سفید، در روزهای اخیر گامهای جدی برای نهایی کردن احیای تفاهم اسلامآباد برداشته و تلاشهای دیپلماتیک خود را با میانجیهای منطقهای شدت بخشیده است.
این اقدام در شرایطی صورت میگیرد که تنشها پیرامون تنگه هرمز و روابط ایالات متحده با ایران همچنان بالا باقی مانده و طرفهای مختلف در پی یافتن راهی برای کاهش بحران هستند.
ویتکاف که از سوی دولت ترامپ مأمور پیگیری این پرونده شده، با وجود اظهارات صریح رئیسجمهور آمریکا، مسیر گفتوگو را باز نگه داشته و با قطریها و دیگر میانجیها در تماس مستمر است تا شاید بتواند زمینهای برای بازگشت به چارچوب تفاهم پیشین فراهم کند.
دونالد ترامپ روز پنجشنبه در شبکه اجتماعی خود نوشت: «من نمیخواهم دیدار کنم؛ آنها میخواهند. در واقع، آنها التماس میکنند که توافقی حاصل شود.» این اظهارنظر نشاندهنده رویکرد سختگیرانه کاخ سفید است اما در عین حال ویتکاف همچنان به فعالیتهای پشتپرده خود ادامه میدهد.
مذاکرهکنندگان آمریکایی در حال ارزیابی این موضوع هستند که آیا محاصره دریایی آمریکا، کارزار فشار اقتصادی و افزایش اهرم فشار واشنگتن در تنگه هرمز میتواند ایران را وادار به نرمش در مواضع خود کند یا خیر. مقامهای آمریکایی بر این باورند که تغییر شرایط در تنگه هرمز، دست بالاتری به دولت ترامپ در هرگونه مذاکره احتمالی آینده با تهران میدهد و به همین دلیل دیگر تفاهمنامه ۱۷ ژوئن را که بخشی از آن بر موضوع هرمز متمرکز بود، مرتبط و قابل اتکا نمیدانند. آنها همچنین مذاکرات عمان و ایران درباره ترتیبات جدید برای مدیریت تنگه هرمز را صرفاً «سروصدای حاشیهای» تلقی میکنند و معتقدند این گفتوگوها تأثیری بر معادلات اصلی ندارد.
در سوی دیگر، دو منبع منطقهای تأیید کردهاند که ایران در روزهای اخیر بار دیگر تمایل خود را به مذاکره نشان داده است. این سیگنالها در شرایطی ارسال شده که فرمانده ارتش پاکستان روز یکشنبه به تهران سفر کرد تا تلاش کند میانجیگری میان آمریکا و ایران را دوباره احیا کند.
حضور این مقام ارشد نظامی پاکستانی که روابط نزدیکی با هر دو طرف دارد، به عنوان نشانهای از جدیت اسلامآباد در بازگرداندن روند دیپلماتیک تفسیر شده است. پس از او، وزیر خارجه عمان نیز اواخر هفته به تهران آمد تا درباره تنگه هرمز گفتوگو کند. عمان که همواره نقش میانجیگری محتاطانهای در مسائل مرتبط با ایران ایفا کرده، ظاهراً در پی یافتن فرمولی برای مدیریت تنشها در این آبراه حیاتی بوده است.
به گفته منابع منطقهای، روز پنجشنبه نخستوزیر قطر که یکی از میانجیهای کلیدی میان ایران و آمریکا محسوب میشود، به درخواست تهران وارد پایتخت ایران شد تا مذاکرات را پیگیری کند.
ورود نخستوزیر قطر همزمان با اظهارات ترامپ رخ داد و نشان میدهد که کانالهای ارتباطی همچنان فعال هستند. ویتکاف با استفاده از این ظرفیتها، تلاش دارد تا تفاهم اسلامآباد را که پیشتر به عنوان چارچوبی برای کاهش تنشها مطرح شده بود، احیا و نهایی کند. این تفاهم که ظاهراً شامل تعهداتی از سوی طرفین در خصوص مسائل امنیتی و اقتصادی بوده، اکنون با توجه به تحولات اخیر در تنگه هرمز با چالشهای جدی مواجه شده است.
ایران دستکم در مواضع علنی خود همچنان بر همان مواضع قبلی پافشاری کرده و خواستار اجرای تفاهمنامه از سوی آمریکا و ارائه شروطی برای بازگشایی تنگه هرمز شده است. مقامهای ایرانی تأکید دارند که هرگونه پیشرفت در مذاکرات مستلزم پایبندی واشنگتن به تعهدات پیشین است و فشارهای نظامی و اقتصادی نمیتواند جایگزین گفتوگوی واقعی شود. با این حال، منابع منطقهای معتقدند که تهران با پذیرش دیدارهای متعدد میانجیها، نشانههایی از آمادگی برای انعطافپذیری محدود ارسال کرده است. ویتکاف در این میان نقش محوری ایفا میکند و با هماهنگی با قطر، عمان و پاکستان، در پی ایجاد فضایی است که در آن بتوان تفاهم اسلامآباد را به مرحله اجرا نزدیکتر کرد.
تلاشهای ویتکاف در حالی ادامه دارد که کاخ سفید همچنان بر استراتژی فشار حداکثری تأکید دارد و معتقد است افزایش اهرمها در تنگه هرمز میتواند موازنه را به نفع آمریکا تغییر دهد. مذاکرهکنندگان آمریکایی منتظرند تا ببینند واکنش ایران به این فشارها چگونه خواهد بود و آیا تهران حاضر است در ازای کاهش برخی محدودیتها، امتیازاتی بدهد یا خیر. در عین حال، حضور مکرر میانجیهای منطقهای در تهران نشاندهنده اهمیت موضوع برای کشورهای خلیج فارس است که از پیامدهای هرگونه اختلال در تردد دریایی از طریق هرمز نگران هستند. ویتکاف با آگاهی از این حساسیتها، سعی دارد با ترکیب فشار و دیپلماسی، مسیر احیای تفاهم را هموار سازد.
این فرآیند پیچیده نیازمند هماهنگی دقیق میان بازیگران مختلف است و هرگونه پیشرفت میتواند تأثیرات گستردهای بر ثبات منطقهای داشته باشد. با وجود اظهارات تند ترامپ، فعالیتهای ویتکاف حاکی از آن است که کاخ سفید در عمل درهای گفتوگو را کاملاً نبسته و همچنان به دنبال راهی برای مدیریت بحران از طریق میانجیگری است.
منابع آگاه میگویند که ویتکاف در تماسهای اخیر خود بر ضرورت نهایی کردن جزئیات تفاهم اسلامآباد تأکید کرده و از میانجیها خواسته است پیامهای روشنی به تهران منتقل کنند. ایران نیز با وجود مواضع رسمی سختگیرانه، ظاهراً از این تحرکات دیپلماتیک استقبال کرده و با پذیرش هیئتهای مختلف، فضای لازم برای ادامه گفتوگوها را فراهم ساخته است.
در مجموع، پیشقدم شدن ویتکاف برای نهایی کردن احیای تفاهم اسلامآباد، نقطه عطفی در تحولات اخیر به شمار میرود و نشان میدهد که علیرغم تنشهای علنی، کانالهای پشتپرده همچنان فعال هستند. آینده این تلاشها به میزان انعطافپذیری طرفین و توانایی میانجیها در یافتن نقاط مشترک بستگی دارد.
