***
هرکس زبانش را به حال خود واگذارد و افسارش را رها نماید به تباهی و زیانباری گرفتار میشود؛ آفاتی که از زبان به انسان دست میدهد چنیناند:
اول: سخن گفتن مباح و بیهوده
سخن گفتن بیهوده تباه کننده عمر و دادن کالای عمر به کالای پست و بیارزشی، چون سخن بیهوده است و انسان به همین سبب حسابرسی خواهد شد. درمان این بیماری آن است که انسان بداند مرگ در پیش روی او قرار دارد و در برابر هر کلمهای پرسیده خواهد شد. بداند لحظاتی که هنگام سخن بیهوده گفتن از دست میدهد، سرمایه او هستند. درمان عملی نیز آن است که برخی سخنان لازم را نگوید تا به وارهاندن سخنان غیرضروری عادت کند.
دوم: سخن گفتن درباره گناهان
غوطهور شدن در باطل که همان سخن گفتن درباره گناهان است همچون حکایت حال زنان، توصیف مجالس شراب، احوال فِسق پیشگامان، نعمتمندی ثروتمندان و خودبزرگی پادشاهان. پیامبر (ص) میفرمایند: «گاهی انسان سخنی میگوید که همنشینان او میخندند ولی خودش بدینوسیله بیش از ستاره ثریا تا زمین فرو میافتد.» (المحجهالبیضا؛ ۵: ۲۷) و میفرماید: «روز رستاخیز خطای کسانی از همه فزونتر است که بیش از همه در سخن باطل غوطهور میشوند.» (المحجهالبیضاء؛ ۵: ۲۷)
سوم: مراء، مجادله و لجاجت در کلام …
