در بخش شرقی این شهر و در مجاورت رودخانه یالدورچای، محوطهای باستانی قرار دارد که در منابع مختلف با نامهای «قلعه مانداگارانا»، «تپه یالدور»، «تپه مرند» و «گولتپه» شناخته میشود.
آثار و لایههای فرهنگی باقیمانده در این محوطه، قدمت آن را به هزاره چهارم پیش از میلاد میرساند. تپه تاریخی یالدور با شماره ۷۸۶ در نخستین روز فروردین سال ۱۳۴۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و یکی از مهمترین شواهد پیشینه کهن مرند به شمار میرود.
روایتی از اورارتو تا ساسانیان
درباره پیشینه و کارکرد تاریخی مانداگارانا دیدگاههای متفاوتی مطرح شده است. ولادیمیر مینورسکی، خاورشناس روس، این محوطه را از نوع قلعههای خشتی اورارتویی دانسته که بنا بر روایتهای تاریخی، در جریان لشکرکشی سارگون دوم، پادشاه آشور، تخریب شده است.
آبراهام والنتاین ویلیامز جکسون، ایرانشناس آمریکایی، نیز بقایای این محوطه را با یکی از آتشکدههای دوره ساسانی مرتبط دانسته و مرند را در روزگار ساسانیان از مراکز مهم ناحیه واسپورگان معرفی کرده است.
با این حال، کارشناسان تأکید دارند که انتساب این محوطه به یک آتشکده ساسانی یا قلعه اورارتویی همچنان در حد دیدگاههای تاریخی و پژوهشی است و اثبات قطعی آن به کاوشهای گسترده و مطالعات تخصصی باستانشناسی نیاز دارد. همچنین، قدمت ۶ هزار ساله به آغاز استقرار در محوطه مربوط است و نباید آن را با دوره احتمالی بنای آتشکده یکسان دانست.
تپهای که به گودال تبدیل شد
مانداگارانا در گذشته تپهای مرتفع و گسترده در میان باغهای شرق مرند و پشت آرامستان باغ رضوان بود، اما خاکبرداریهای گسترده برای تأمین خاک باغها و کورههای … …
