از سوی دیگر، رقابت معدنی در منطقه نیز جدیتر از گذشته شده و کشورهایی مانند عربستان، ترکیه، عمان و کشورهای آسیای مرکزی با سرعت در حال جذب سرمایه و فناوری هستند. در این شرایط، اصلاح ساختار حکمرانی معدن، بازنگری قوانین، نوسازی ماشینآلات، توسعه فناوری و تربیت نیروی انسانی متخصص به ضرورتی جدی برای حفظ جایگاه ایران تبدیل شده است.
در گفتوگوی صمت با پیمان افضل، استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه اکتشاف و زمینشناسی اقتصادی، مهمترین چالشهای پیشروی بخش معدن ایران، دلایل شکلگیری «رونق کاذب»، وضعیت ماشینآلات و فناوری، رقابت با کشورهای منطقه، امکان توسعه معدنکاری سبز و تصمیمهای ضروری برای اصلاح ساختار این بخش را بررسی کردهایم.
*شما پیشتر از «رونق کاذب» در بخش معدن صحبت کردهاید؛ چرا معتقدید رونق فعلی معدن پایدار نیست و چه چیزی این رونق را کاذب کرده است؟
به اعتقاد من، رونق زمانی پایدار خواهد بود که بر پایه قوانین درست، سیاستگذاری اصولی و توسعه واقعی شکل گرفته باشد. در شرایطی که ساختار تصمیمگیری و سیاستگذاری کشور با مشکلات جدی مواجه است، رونقی که در یک بخش ایجاد میشود نمیتواند الزاماً پایدار باشد.
بخشی از رونق اخیر معدن ناشی از عوامل بیرونی مانند افزایش شدید قیمت جهانی مواد معدنی بوده است. برای مثال، رشد قیمت مس و طلا باعث شد ارزش ذخایر و محدودههای معدنی در داخل کشور افزایش پیدا کند. از طرف دیگر، کاهش ارزش پول ملی نیز باعث شد حتی برخی محدودههای کوچک و دارای شواهد اولیه اکتشافی، ارزشهای بسیار بالایی پیدا کنند و همین مسئله به شکلگیری نوعی رونق غیرواقعی در بازار معدن منجر شد.
نمونه مشابه این وضعیت را در دهه ۱۳۹۰ و همزمان با رشد قیمت جهانی سنگآهن و تشدید تحریمها مشاهده کردیم؛ دورهای که معاملات غیرواقعی و قیمتهای غیرمنطقی در بازار سنگآهن شکل گرفت. همچنین کاهش درآمدهای نفتی باعث شد معدن و صادرات مواد معدنی، بهویژه به بازارهایی مانند چین، بیشتر مورد توجه قرار گیرد.
از سوی دیگر، رکود بازارهایی مانند ملک و زمین باعث شد بخشی از سرمایههای سرگردان به سمت معدن حرکت کند و حتی شرکتهایی از صنایع مختلف وارد این حوزه شوند. اما معدن برخلاف فعالیتهای کوتاهمدت و دلالی، نیازمند دانش تخصصی، سرمایهگذاری بلندمدت و شناخت دقیق از زنجیره معدن تا تولید است. …
