فقر احساس تحقیر و ناامیدی می‌آورد

ستاره صبح آنلاین - فائزه صدر: روزنامه جوان در گزارشی از تغییر الگوی سرقت در کشور خبر داد. در این خبر، زنان سالخورده و تنها یکی از گروه‌های در معرض خطر معرفی شدند. افرادی که معمولاً به دلیل زندگی انفرادی، ناتوانی جسمی، کاهش قدرت دفاع از خود یا اعتماد به اطرافیان، امکان مقابله با مجرمان را ندارند. این خبر ابعاد تلخ و غیرانسانی افزایش تورم و تشدید فقر را یادآور می‌شود. درشرایطی که چشم انداز رفع مشکلات اقتصادی دیده نمی‌شود، امنیت شهروندان نیز بیش از پیش در معرض خطر قرار گرفته است. ستاره صبح در گفت‌وگو با امان الله قرائی مقدم، جامعه‌شناس و استاد علوم اجتماعی به بررسی این معضل پرداخته که در ادامه می‌خوانید:

فقر چگونه انسان را تغییر می‌دهد؟ آیا وجدان فرد با تغییر شرایط اقتصادی در برابر ارتکاب به جرائم خشونت بار، بی حس می‌شود؟

فقر جیب را خالی می‌کند؛ احساس تحقیر و ناامیدی می‌آورد. وقتی فقر اصطلاحاً چیزی برای از دست دادن باقی نمی‌گذارد، می‌تواند به‌تدریج ساختار روانی، نظام ارزشی و حتی شیوه قضاوت اخلاقی انسان را تحت تأثیر قرار دهد. اما نمی‌توانیم بگوییم فقر وجدان انسان را از بین می‌برد، فقر شرایطی ایجاد می‌کند که صدای وجدان در برابر نیاز شخص برای بقا ضعیف شود. انسان در شرایط عادی می‌تواند به پیامدهای بلندمدت تصمیماتش فکر کند.

وقتی فرد در تأمین نیازهای زندگی‌اش دچار بحران می‌شود، اولویت‌های ذهنی‌اش هم تغییر می‌کنند. فقر مزمن زندگی و بقای انسان را تهدید می‌کند، افق بلندمدت زندگی‌اش را می‌گیرد و فشار دائمی ناشی از کمبود منابع، بخش بزرگی از ظرفیت ذهنی فرد را اشغال می‌کند.

وقتی برای مدتی طولانی فکر و ذکر کسی این باشد که فردا چطور باید شکم خودم را سیر کنم یا چطور فردا مواد گیر بیاورم و... پس ذهن فقط درگیر زنده ماندن بوده و فرصت کمتری برای فکر کردن به درست یا غلط بودن کارها و رفتارهایش داشته است.

پس به طور طبیعی در جوامع فقیر سرقت و خشونت بیشتری وجود دارد. آیا جامعه ایران به چنین سمتی حرکت می‌کند؟

ما شاهد فرسایش تدریجی حساسیت‌های اخلاقی هستیم. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند ممکن است مرزهای اخلاقی به تدریج جابه‌جا شوند. …