رای بی‌قوّت مکر و فسون است و قوّت بی‌رای جهل و جنون

رای در زبان سعدی همان اندیشه و تدبیر است و قوت همان توان و قدرت. سخن او این است که هیچ‌یک از این دو به تنهایی کارساز نیست. اندیشه‌ای که پشتوانه قدرت ندارد، به حیله و افسون فرو می‌کاهد، به سخنانی زیبا که کسی جدی‌اش نمی‌گیرد. و قدرتی که از اندیشه تهی است، به نادانی و دیوانگی می‌انجامد، به نیرویی که نمی‌داند کجا باید بایستد و کجا باید بازگردد.

اگر این حکمت کهن را به زبان سیاست امروز برگردانیم، رای همان دیپلماسی است و قوت همان میدان. دیپلماسی بی‌میدان، دست خالی بر سر میز مذاکره است و میدان بی‌دیپلماسی، جنگی بی‌پایان که پیروزی‌هایش هم به جایی نمی‌رسد. این دو نه رقیب یکدیگرند و نه در دو سطح متفاوت، دو بال یک پرنده‌اند که با یکی از آنها نمی‌توان پرواز کرد.

با این همه، این روزها از برخی تریبون‌ها می‌شنویم که سخن گفتن از توأمانی میدان و دیپلماسی «جوک» است، دیپلماسی «سبدی» است که فقط باید منتظر ماند میدان چیزی در آن بیندازد، و موضوع امروز ما «جنگ و صلح نیست، مقاومت یا تسلیم است». این سخنان دیپلماسی را از هنر ظریف گفتگو به ظرفی خالی تقلیل می‌دهد. دیپلماسی خودش گونه ای میدان است، میدانی که دستاورد عرصه نظامی و مقاومت مردمی در آن به منافع پایدار ملی تبدیل می‌شود یا از دست می‌رود. کشوری که فقط بجنگد و دیپلماسی را منفعلانه پشت سر میدان بنشاند، پیروزی‌هایش را هم در اتاق مذاکره می‌بازد.

دوگانه «مقاومت یا تسلیم» را هم باید به مردمی گفت که خانه‌هایشان زیر بمب رفت و عزیزانشان را از دست دادند. برای این مردم، موضوع دقیقاً جنگ و صلح … …