اگر تحریم نمی‌شدیم، امروز مردم ایران چقدر ثروتمند بودند؟

بحث درباره هزینه تحریم در ایران معمولاً در سطح صادرات نفت، نرخ ارز، تورم و تجارت خارجی باقی می‌ماند. می‌دانیم تحریم، فروش نفت را دشوار کرده، هزینه مبادلات خارجی را افزایش داده و دسترسی بنگاه‌ها را به سرمایه، فناوری و بازارهای جهانی محدود کرده است.

« هفته نامه تجارت فردا» در گزارشی در شماره 651 می‌نویسد: اما برای مردم پرسشی ملموس‌تر وجود دارد؛ تحریم چقدر از درآمد هر ایرانی کم کرده است؟ اگر اقتصاد ایران از ابتدای دهه ۱۳۹۰ با موج شدید تحریم‌ها مواجه نمی‌شد، درآمد سرانه امروز در چه سطحی قرار داشت؟ پاسخ به این پرسش دشوار است، چون «ایران بدون تحریم» در جهان واقعی وجود ندارد که بتوان آن را با ایران تحریم‌شده مقایسه کرد.

به باور اقتصاددانان، تحریم می‌تواند از چند مسیر به درآمد سرانه آسیب بزند. کاهش صادرات نفت منابع ارزی و مالی دولت را محدود می‌کند، دشوار شدن تجارت، هزینه مواد اولیه و ماشین‌آلات را بالا می‌برد، محدودیت دسترسی به سرمایه و فناوری، بهره‌وری را کاهش می‌دهد، نااطمینانی سرمایه‌گذاری داخلی را به تعویق می‌اندازد، خروج سرمایه و نیروی انسانی تشدید می‌شود و جهش‌های ارزی نیز قدرت خرید خانوار را کاهش می‌دهد. بنابراین هزینه تحریم فقط «نفتی که فروخته نشد» نیست.

سرمایه‌گذاری‌هایی که انجام نشد، کارخانه‌ای که نوسازی نشد، فناوری‌هایی که وارد نشد و رشدی که شکل نگرفت نیز بخشی از صورت‌حساب تحریم است. پرونده این هفته می‌خواهد هزینه یک سیاست خارجی پرتنش را از زبان متغیرهای ملموس اقتصادی اندازه‌گیری کند. بنابراین پرسش این‌گونه مطرح می‌شود که اگر اقتصاد ایران تحریم نمی‌شد، ایرانیان چقدر ثروتمندتر می‌شدند؟ شکاف انباشته

تحریم‌ها پیش از آنکه صرفاً یک محدودیت خارجی باشند، به یک شوک گسترده اقتصادی تبدیل می‌شوند که آثار آن از تولید و درآمد سرانه تا رفاه و توزیع درآمد خانوارها امتداد می‌یابد. مطالعه محوری این گزارش نشان می‌دهد، تحریم‌ها در فاصله سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۲ به‌طور متوسط حدود ۱۶ درصد از درآمد سرانه ایران کاسته‌اند. مرور مطالعه‌های متعدد نشان می‌دهد، این کاهش درآمد چگونه به زندگی خانوارها منتقل شده و هزینه آن میان گروه‌های مختلف جامعه چگونه توزیع شده است. …