امروز مصادف است با دوازدهمین سال درگذشت دکتر ناصر کاتوزیان، استاد برجسته حقوق ایران. آوازه ایشان فقط در میان جامعه دانشگاهی طنین ندارد و به دلیل کنشگری اجتماعی و فعالیت سیاسی نیز در میان بخشی از مردم شناختهشده هستند. به این مناسبت با مروری کوتاه بر کارنامه علمی و عملی او، چند نکتهای با هدف تلنگر به خود و آگاهی نسل جوان بیان میشود.
اول، آزادیخواهی: فضای دانشگاه بهعنوان صحنهای علمی شناخته میشود که اشخاص فرهیخته به دنبال علمآموزی و آموزش آن به دیگران هستند، ولی تجربه نشان داده حداقل در مورد دانشکدههای حقوق و علوم سیاسی اینگونه نیست و هستند افرادی که بخواهند با کمک قدرت، جذب هیئتعلمی شوند. هنگامی که در سال 1356 پادشاه قصد داشت دکتر عبدالعظیم ولیان را بدون طی مراحل و تشریفات قانونی و علمی بهعنوان عضو هیئتعلمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی تحمیل کند، کاتوزیان بهعنوان مدیر گروه حقوق خصوصی و اسلامی، دیگر اعضا را با خود همراه میکند و با نوشتن صورتجلسهای تند و دفاع از مقام استادی، مانع دخالت سیاست در دانشگاه میشود.
دوم، کنشگری اجتماعی: شاخصترین فعالیت سیاسی استاد، تهیه پیشنویس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بود که اگرچه با تشکیل مجلس خبرگان قانون اساسی کنار گذاشته شد، همچنان سایهای از آن بر روی متن نهایی باقی ماند و اصولی همچون اصل چهلم قانون اساسی کنونی، پیشنهاد و حتی انشای ایشان است. در جریان برگزاری انتخابات مجلس خبرگان قانون اساسی، کاتوزیان با اصرار جامعه روحانیت مبارز نامزد انتخابات میشود، اما این تشکل نام او را در فهرست نهایی خود قرار نمیدهد. با وجود حمایت دیگر تشکلهای سیاسی همچون «جنبش»، «جاما» و «جنبش مسلمانان مبارز»، نویسنده اصلی متن پیشنویس قانون اساسی با کسب 111,859 رأی و رتبه 21 از 54 داوطلب، در بین 10 نفر اول قرار نگرفت و از راهیابی به مجلس باز ماند. …
