ئیسجمهوری با تاکید بر اینکه دفاع ما از ایران به معنی دشمنی با کشورهای همسایه و مسلمان نیست، تصریح کرد: هیچ سرزمین اسلامی نباید سکوی تجاوز به کشور اسلامی دیگر شود و هیچ کشور اسلامی نباید امنیت خود را در ناامنی همسایه جستوجو کند. به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، مسعود پزشکیان امروز (۵ شهریور) در همایش بینالمللی وحدت اسلامی با بیان اینکه وحدت اسلامی تعطیل کردن عدالت نیست، اظهار کرد: وحدت بر مدار حق، عدالت و مسئولیت متقابل آن چیزی است که امروز در میان کشورهای اسلامی به آن نیاز داریم.
[بنا بر روایت فارس او اظهار کرد: مردی که وحدت اسلامی را نه یک تاکتیک سیاسی و مصلحت موقت، بلکه مسئلهای راهبردی برای عزت، استقلال و آینده امت اسلامی میدانست، خود وجود پیامبر اکرم(ص) را بزرگترین محور وحدت مسلمانان میشمرد و بارها هشدار میداد که اختلاف طبیعی است، اما تبدیل اختلاف به دشمنی و نزاع، قدرت امت را از میان میبرد.
وحدت اسلامی؛ راهبردی برای عزت و آینده امت
وی افزود: موضوع رسمی کنفرانس امسال نیز دقیقاً بر همین میراث فکری بنا شده است. امروز او در میان ما نیست. در جنگی که به کشور ما تحمیل شد، رهبر ایران و جمعی از فرماندهان، دانشمندان، دانشآموزان و مردم گناه ما به شهادت رسیدند. بهترین بزرگداشت او این نیست که سخنانش را تکرار کنیم؛ باید ببینیم آن سخنان برای امروز ما چه تکلیفی ایجاد میکند و برای یافتن پاسخ باید به خود پیامبر بازگردیم.
رئیسجمهور با اشاره به سیره پیامبر اکرم(ص) گفت: پیامبر چه کرد؟ رسول خدا فقط افراد را به ایمان دعوت نکرد؛ امت ساخت. قرآن میفرماید: «وَإِنَّ هَذِهِ أُمَّتُکُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّکُمْ فَاتَّقُونِ» و در جای دیگری میفرماید: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا».
پزشکیان ادامه داد: کار پیامبر این نبود که از انسانهایی با قبیلهها، سابقهها و منافع متفاوت، انسانهایی یکسان بسازد؛ کار پیامبر این بود که از انسانهایی با قبیلهها، سابقهها و منافع متفاوت، جامعهای با سرنوشت مشترک بسازد. در مدینه، مهاجر و انصار برادر شدند؛ اوس و خزرج که سالها با یکدیگر جنگیده بودند، در کنار هم قرار گرفتند. پیمان مدینه برای گروههای مختلف حقوق و مسئولیت تعریف کرد. مسلمانان مجبور نشدند همه مثل هم باشند، اما آموختند چگونه با وجود تفاوتها، زیر یک میثاق زندگی کنند.
وی تصریح کرد: این شاید مهمترین درس پیامبر برای جهان اسلام امروز باشد. وحدت به معنای یکسان شدن نیست. وحدت یعنی اختلاف، ما را به دشمن یکدیگر تبدیل نکند. شیعه، شیعه میماند و سنی، سنی؛ مذاهب فقهی و کلامی از میان نمیرود. ملتها، دولتها و منافع ملی نیز باقی میمانند، اما یک سؤال وجود دارد؛ آیا اختلاف فقهی باید خون مسلمان را مباح کند؟ آیا اختلاف سیاسی باید یک کشور اسلامی را برای همکاری، به حمله به کشور اسلامی دیگر وادار کند؟ آیا رقابت دولتها باید به جایی برسد که امنیت یک مسلمان یا یک ملت مسلمان، با ناامنی ملت مسلمان دیگر تأمین شود؟
رئیسجمهور با اشاره به آموزههای قرآن کریم اظهار کرد: قرآن پاسخ را روشن کرده است: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» و در ادامه میگوید: «وَأَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِکُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا». رسول خدا نیز در فتح مکه در سخنرانی میفرماید: «إِنَّمَا الْمُسْلِمُونَ إِخْوَةٌ، مُسْلِمُوهُمْ یَدٌ وَاحِدَةٌ عَلَی مَنْ سِوَاهُمْ» و در جای دیگری میگوید: «انصر أخاک ظالماً أو مظلوماً».
وحدت اسلامی بر مدار حق و عدالت
وی ادامه داد: وقتی میپرسند ظالم را چگونه یاری کنیم، فرمود او را از ظلم بازدارید. پس وحدت اسلامی تعطیل کردن حقیقت و عدالت نیست. اگر برادر من مظلوم است، باید یاریاش کنم و اگر ظالم است، برادری من اقتضا میکند نگذارم به ظلم ادامه دهد. این همان وحدتی است که امروز به آن نیاز داریم؛ وحدت بر مدار حق، عدالت و مسئولیت متقابل.
پزشکیان با تأکید بر ضرورت فاصله گرفتن از آرمانگرایی صرف و توجه به واقعیتهای جهان اسلام گفت: برادران و خواهران، اجازه دهید از آرمان فاصله بگیریم و به واقعیت جهان اسلام نگاه کنیم. ما امروز درباره یک جمع کوچک و در حاشیه جهان سخن نمیگوییم. بیش از دو میلیارد مسلمان در جهان زندگی میکنند؛ نزدیک به یکچهارم بشریت. ۵۷ کشور عضو سازمان همکاری اسلامی هستند و جغرافیای جهان اسلام از جنوب شرق آسیا تا آسیای مرکزی، خاورمیانه و آفریقا امتداد دارد.
سهم ۸.۳ درصدی جهان اسلام از اقتصاد جهانی
وی افزود: تازهترین برآوردهای جمعیت مسلمانان در سال ۲۰۲۰، بیش از دو میلیارد نفر و معادل ۲۵.۶ درصد جمعیت جهان را نشان میدهد. جهان اسلام در قلب بخشی از مهمترین مسیرهای دریایی و زمینی قرار دارد، منابع عظیم انرژی، جمعیت جوان، بازار بزرگ، مراکز تمدن تاریخی و ظرفیتهای مهم صنعتی، مالی، علمی و فناوری دارد.
رئیسجمهور ادامه داد: اقتصاد ۵۷ کشور عضو سازمان همکاری اسلامی در سال ۲۰۲۴ حدود ۹.۲ تریلیون دلار بوده، اما این رقم با همه بزرگیاش فقط ۸.۳ درصد اقتصاد جهانی است. صادرات این کشورها به یکدیگر نیز در همان سال فقط ۱۹ درصد بوده که نشان میدهد بیش از چهارپنجم صادرات کشورهای اسلامی هنوز به بیرون از مجموعه خودشان میرود.
پزشکیان تصریح کرد: این اعداد ما را باید به فکر بیندازد. بیش از دو میلیارد انسان مسلمان، ۵۷ کشور، منابع عظیم انرژی، راههای حیاتی تجارت جهانی، سرمایه و جمعیت جوان؛ اما وزن مشترک ما در بسیاری از تصمیمهای بزرگ جهان، متناسب با این ظرفیت نیست.
وی با طرح پرسشهایی درباره وضعیت جهان اسلام گفت: چرا کشورهای ما به اقتصادهای دوردست متصلترند تا به بعضی از همسایگان مسلمان ما؟ چرا دانشگاههای ما هنوز شبکههای بزرگ مشترک علمی ندارند؟ چرا جهان اسلام به اندازه کافی در توسعه جهان اسلام به کار گرفته نمیشود؟ چرا هر بار که میان دو کشور مسلمان بحرانی شکل میگیرد، اغلب باید قدرتی خارج از جهان اسلام میانجی صلح باشد؟
رئیسجمهور افزود: و از همه مهمتر، چرا سرزمینهای اسلامی هنوز از مهمترین کانونهای جنگ، اشغال، آوارگی و ناامنی جهانیاند؟ از فلسطین و غزه، سودان، لبنان، یمن و نقاط دیگری که مردم مسلمان سالهاست هزینه منازعه، اشغال، افراطگری و رقابت قدرت را میپردازند.
پزشکیان گفت: مشکل جهان اسلام کمبود ظرفیت نیست؛ مشکل، تبدیل نشدن ظرفیتهای پراکنده به اراده و قدرت مشترک است. قرآن این مسئله را با صراحت بیان کرده است.
رئیسجمهور با اشاره به ضرورت حفظ وحدت میان مسلمانان اظهار کرد: «وَأَطِیعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِیحُکُمْ»؛ نزاع نکنید، سست میشوید و قدرت شما از بین میرود. این آیه فقط یک سفارش اخلاقی نیست، بلکه یک قانون قدرت است. جمعیت بدون اتصال، قدرت نیست؛ ثروت بدون همکاری، قدرت مشترکی ایجاد نمیکند؛ منابع طبیعی بدون علم و فناوری، استقلال نمیآورد و ۵۷ دولت اگر نتوانند درباره چند منفعت حیاتی مشترک به تصمیم برسند، لزوماً یک امت قدرتمند نمیسازند.
وی افزود: راهی که پیامبر آغاز کرد، همین گذار بود؛ از جمعیت به میثاق، از میثاق به امت و از امت به قدرتی در خدمت عدالت.
ایران آغازگر جنگ نبود، اما در برابر تجاوز ایستاد
رئیسجمهور با اشاره به شرایط منطقه و جنگ تحمیلی علیه ایران گفت: خواهران و برادران عزیز، امسال من از ایرانی با شما سخن میگویم که خود در میان یک جنگ قرار گرفته است. باید صریح حرف بزنیم. در حالی که مسیر گفتوگو میان ایران و آمریکا برای حل اختلافات هنوز جریان داشت، حملات نظامی گسترده آمریکا و اسرائیل علیه ایران آغاز شد. این حملات در شرایطی صورت گرفت که مذاکرات ایران و آمریکا در همان ماه برای یافتن راهحل دیپلماتیک از سر گرفته شده بود.
پزشکیان ادامه داد: رهبر کشور ما، فرماندهان ما، مسئولان ما، دانشمندان ما، دانشجویان، دانشآموزان و مردم عادی ما کشته شدند و به شهادت رسیدند. شهرها و زیرساختهای ما را هدف قرار دادند. ما آغازگر جنگ نبودیم، ولی با قدرت در مقابل این تجاوز ایستادیم.
وی با اشاره به آیه «وَإِنَّ اللَّهَ عَلَیٰ نَصْرِهِمْ لَقَدِیرٌ» تصریح کرد: خدا مقرر کرده و تصمیم گرفته است کسانی را که به آنها ظلم شده، یاری کند. به ما ظلم شد و دفاع از کشور حق هر ملت است. ایران از این حق استفاده کرد.
رئیسجمهور افزود: اما همین قرآن به ما میگوید: «وَلَا یَجْرِمَنَّکُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَیٰ أَلَّا تَعْدِلُوا». دفاع از ایران به معنای دشمنی با ملتهای همسایه و ملتهای مسلمان نیست. هیچ سرزمین اسلامی نباید سکوی تجاوز به سرزمین اسلامی دیگر شود و هیچ کشور اسلامی نباید امنیت خود را در ناامنی همسایه جستوجو کند. ایران دست خود را برای ساختن چنین ترتیباتی به سوی همسایگان دراز میکند.
پزشکیان با اشاره به آثار جنگ اظهار کرد: نظم و ضعف را از تجربه میدانیم؛ جنگ چیست را میدانیم. میدانیم موشک و بمب وقتی فرود میآید، میان آرزوهای یک مادر ایرانی و یک مادر عرب تفاوتی قائل نمیشود. رسول خدا مؤمنان را به یک پیکر تشبیه کرده است.
حمایت از فلسطین؛ تکلیف اسلامی ایران
وی ادامه داد: جمهوری اسلامی ایران بیش از چهار دهه از فلسطین حمایت کرده است؛ نه به دلیل اینکه فلسطینیان شیعهاند، که نیستند، بلکه به دلیل اینکه مظلوماند. این برای ما معنای پرچمداری اسلام است.
رئیسجمهور با اشاره به وصیت حضرت علی(ع) گفت: حضرت علی(ع) در وصیتش کلماتی دارد که بسیار تکاندهنده است: «أُوصِیکُمَا بِتَقْوَی اللَّهِ... وَکُونَا لِظَّالِمِ خَصْمًا وَلِلْمَظْلُومِ عَوْنًا»؛ با ظالم باید دشمنی کرد و باید یار و یاور مظلوم بود. همچنین میفرماید: «أُوصِیکُمَا وَجَمِیعَ وَلَدِی وَأَهْلِی وَمَنْ بَلَغَهُ کِتَابِی بِتَقْوَی اللَّهِ وَنَظْمِ أَمْرِکُمْ وَصَلَاحِ ذَاتِ بَیْنِکُمْ». رسول خدا(ص) میفرماید: «صلاح ذات البین افضل من عامة الصلاة والصیام»؛ اصلاح میان مردم از نماز و روزه برتر است.
پزشکیان تصریح کرد: اگر ایران از فلسطین دفاع کرده، هزینه داده و در برابر اشغال ایستاده است، این را نه امتیازی برای خود و نه امتیازی بر دیگران، بلکه تکلیف اسلامی میداند. اسلامی که ما میشناسیم، اجازه نمیدهد وقتی مظلوم کمک میخواهد، اول مذهب او را بپرسیم، دینش را بپرسیم و باورش را بپرسیم.
وی با اشاره به دیدگاه رهبر معظم انقلاب درباره جاهلیت گفت: برادران و خواهران عزیز، امام شهید آیتالله خامنهای سالها هشدار میداد که جاهلیت فقط متعلق به دوران قبل از پیامبر نیست. ممکن است علم پیشرفت کند، فناوری پیچیده شود و ابزارهای قدرت عظیمتر شود، اما اگر حرمت انسان از میان برود، صورت تازهای از جاهلیت پدید آمده است.
رئیسجمهور افزود: در بیانات مبعث، مقابله پیامبر با جاهلیت و امکان بازتولید آن در جهان مدرن، یکی از محورهای مکرر سخنان رهبر شهیدمان بود. امروز ما این صورت جاهلیت را میبینیم. فناوری که میتواند انسانها را زنده کند و درمان کند، برای دقیقتر کشتن به کار گرفته میشود. اطلاعاتی که میتواند ملتها را به هم نزدیک کند، میتواند با دروغ، تحقیر و نفرت، آنان را مقابل هم قرار دهد. اختلاف مذهبی در چند دقیقه از یک تلفن همراه به میلیونها انسان منتقل شود.
پزشکیان با تأکید بر مسئولیت علمای جهان اسلام، دانشگاهها و رسانهها اظهار کرد: بنابراین، علمای جهان اسلام، دانشگاهها و رسانهها مسئولیت تازهای دارند. تکفیر را باید از حوزه اختلاف مذهبی بیرون کنیم. اهانت به مقدسات مذهب دیگر باید خط قرمز ما باشد و تحریک مسلمان علیه مسلمان را هر کس با هر انگیزهای انجام دهد، خدمت به دشمنان امت اسلام است.
وی با اشاره به ضرورت ارائه راهکار عملی برای وحدت اسلامی گفت: سؤال مهم این کنفرانس نباید فقط این باشد که چه چیزهایی غلط است؛ باید بگوییم که چه باید کرد. به گمان من، جهان اسلام امروز بیش از قطعنامه جدید، به چند تعهد روشن و قابل اجرا نیاز دارد.
پیشنهاد اول پزشکیان؛ میثاق امنیت متقابل میان کشورهای اسلامی
رئیسجمهور در ادامه گفت: سه پیشنهاد دارم. اول، میثاق امنیت متقابل و عدم تعرض میان کشورهای اسلامی. کشورهای اسلامی متعهد شوند به تمامیت سرزمینی یکدیگر احترام بگذارند، از خاک، آسمان و امکانات خود برای تجاوز به کشور اسلامی دیگر استفاده نکنند، از تجزیه و بیثباتسازی یکدیگر حمایت نکنند و امنیت خود را علیه یکدیگر تعریف نکنند؛ بلکه با هم امنیت منطقه را مدیریت کنند.
پزشکیان درباره پیشنهاد میثاق امنیت متقابل میان کشورهای اسلامی اظهار کرد: این به معنای اتحاد نظامی یا یکسان شدن سیاست خارجی کشورها نیست؛ حداقل عقل جمعی است. اگر نتوانیم میان خودمان چنین قاعدهای ایجاد کنیم، چگونه از نظم عادلانه در جهان صحبت میکنیم؟
پیشنهاد دوم؛ ایجاد سازوکار دائمی حل اختلافات
وی افزود: دوم، ایجاد سازوکار دائمی میانجیگری و پیشگیری از منازعه در جهان اسلام است. خداوند در قرآن میفرماید: «وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَیْنَهُمَا، فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَی الْأُخْرَی فَقَاتِلُوا الَّتِی تَبْغِی حَتَّی تَفِیءَ إِلَی أَمْرِ اللَّهِ، فَإِنْ فَاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَیْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُقْسِطِینَ». همچنین میفرماید: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَیْنَ أَخَوَیْکُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ».
رئیسجمهور ادامه داد: اگر دعوا کنیم، خدا به ما رحم نمیکند؛ باید با هم اصلاح کنیم و برادر باشیم. سازمان همکاری اسلامی باید بتواند پیش از تبدیل اختلاف به جنگ وارد عمل شود، نه فقط بعد از کشته شدن هزاران انسان بیانیه صادر کند. کشورهای مورد اعتماد، علما، دیپلماتها و حقوقدانان برجسته جهان اسلام میتوانند یک ظرفیت دائمی برای هشدار زودهنگام، میانجیگری و حل اختلاف بین کشورهای اسلامی ایجاد کنند.
پیشنهاد سوم؛ تبدیل جهان اسلام به شبکه همکاری اقتصادی و علمی
پزشکیان گفت: سوم، تبدیل جهان اسلام از مجموعهای از بازارهای جداگانه به شبکهای از همکاریهای واقعی است. وحدت فقط مسئله امنیت نیست. جوان مسلمان باید بتواند آسانتر در دانشگاههای کشور مسلمان دیگر تحصیل کند. دانشمندان ما باید در هوش مصنوعی، پزشکی، آب، انرژی، کشاورزی و فناوریهای نو، همکاری مشترک داشته باشند. سرمایه کشورهای اسلامی باید بیشتر به سمت توسعه و فناوری در خود جهان اسلام حرکت کند. تجارت درون جهان اسلام که امروز کمتر از یکپنجم صادرات اعضای سازمان همکاری اسلامی است، باید بهطور جدی افزایش پیدا کند.
وی افزود: ما یک خدا داریم، «إِلَهُنَا وَاحِدٌ»، پیامبر ما یکی است و کتاب ما یکی است. خدا یکی است، پیامبر یکی است. خدا نگفته است اختلاف کنیم؛ امر خدا به ما این است که از اختلاف و تفرقه دوری کنیم. ما منابع مشترک داریم و میتوانیم در کارگروههای مشترک، زیرساختها، حملونقل و لجستیک، تجارت و سرمایهگذاری، کشاورزی، اقتصاد دیجیتال، توسعه دریامحور، توسعه مهارتها، تولید، انرژی پاک و تمام زمینههای ممکن همکاری مشترک داشته باشیم.
رئیسجمهور تصریح کرد: سالها درباره دشمنان مشترک سخن گفتهایم؛ وقت آن رسیده است که به همان اندازه درباره آینده مشترک سخن بگوییم.
پزشکیان ادامه داد: خواهران و برادران، این همان جایی است که اندیشه وحدت به حکمرانی میرسد. اگر ما در ایران دیگر مسلمانان را به عدالت دعوت میکنیم، خودمان نیز باید بیش از دیگران ملتزم به آن باشیم. «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُونُوا قَوَّامِینَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَی أَنْفُسِکُمْ». آیات ما را دعوت میکند که بر اساس عدالت عمل کنیم.
وی با اشاره به اهمیت وحدت ملی در ایران اظهار کرد: وحدت ملی ایران در ماههای سخت جنگ، سرمایه بزرگی برای کشور ما بود. ایرانیان با همه اختلافهایی که داشتند؛ سیاسی، قومی، مذهبی و اجتماعی، وقتی موجودیت و تمامیت سرزمینی کشور را در خطر دیدند، از ایران دفاع کردند.
رئیسجمهور افزود: این سرمایه را باید حفظ کرد و حفظ آن فقط وظیفه مردم نیست؛ حکومت باید سهم خود را ادا کند؛ با عدالت، با شنیدن صدای مردم، با مبارزه با فساد و تبعیض و با احترام به کرامت همه ایرانیان. شیعه، سنی، فارس، کرد، عرب، بلوچ، زن و مرد، همه باید احساس کنند که ایران خانه آنهاست و قانون از کرامت آنان به یک اندازه حمایت میکند.
پزشکیان تصریح کرد: اگر میخواهیم از وحدت جهان اسلام سخن بگوییم، باید وحدت را در خانه خود نیز هر روز بازسازی کنیم.
وی گفت: برادران و خواهران، امروز پرسش اصلی ما این نیست که آیا مسلمانان قدرت دارند یا ندارند؛ پرسش این است که آیا میتوانیم اختلافات را مدیریت کنیم؟ آیا میتوانیم از خون یکدیگر حفاظت کنیم؟ آیا میتوانیم سرمایه، دانش و بازار خود را به هم متصل کنیم؟ آیا میتوانیم پیش از آنکه دیگران برای ما تصمیم بگیرند، خودمان درباره منافع مشترکمان تصمیم بگیریم؟
رئیسجمهور ادامه داد: این همان مسئلهای است که پیامبر در مدینه با آن مواجه بود. این همان چیزی است که امام شهید آیتالله خامنهای بزرگ و عزیز، در تمام سالهای مسئولیت خود بر آن اصرار داشت. وحدت نه تاکتیک، بلکه راهبرد امت اسلامی است.
پزشکیان تأکید کرد: این پیام رهبر شهید من است؛ وحدت نه تاکتیک، بلکه راهبرد امت اسلامی است. وفاداری به پیامبر در توان ما برای دوباره امت شدن است و وفاداری به رهبری که عمر خود را بر وحدت، استقلال، مقاومت و عزت جهان اسلام گذاشت، فقط در تکرار سخنان او نیست، بلکه در تبدیل آن اندیشه به اراده و عمل مشترک است.
وی در پایان دعا کرد: خدایا، دلهای ما مسلمانان را به یکدیگر نزدیک بگردان. خدایا، مردم مظلوم فلسطین، غزه، سودان، لبنان، یمن و همه مظلومان را یاری بفرما. خدایا، ملت ایران را در برابر تجاوز و تهدید حفظ کن و به ما شجاعت دفاع و حکمت صلح عطا کن. به ما قدرت بده و اجازه نده قدرت ما را از عدالت دور کند و امت محمد(ص) را چنان قرار ده که قرآن درباره یاران او فرمود: «أَشِدَّاءُ عَلَی الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ»؛ در برابر تجاوز استوار و در میان خود رحیم و برادر.
