مردم ناظر مصرف و دریافت مالیات با طرح نشان‌دار کردن مالیات‌ها

نخستین و شاید مهم‌ترین مزیت طرح نشان‌دار کردن مالیات، افزایش شفافیت و ابهام‌زدایی از نحوه هزینه‌کرد درآمد‌های مالیاتی است. برای سال‌ها یکی از پرسش‌های همیشگی مؤدیان این بود که مالیات پرداختی آنها دقیقاً صرف چه اموری می‌شود و ثمره آن در کجای کشور و در کدام پروژه قابل‌مشاهده است؛ پرسشی که پاسخ‌گویی به آن همواره با سایه‌ای از ابهام همراه بوده است. طرح نشان‌دار کردن مالیات این ابهام را از میان برمی‌دارد و به مؤدی اجازه می‌دهد با انتخاب محل مصرف مالیات خود، نقش و تأثیر عینی مالیات‌های پرداختی‌اش را در توسعه زیرساخت‌ها و تأمین اعتبار طرح‌های زیربنایی کشور به‌طور مستقیم ببیند. با این سازوکار، القائات نادرستی که پیش از این درباره نحوه مصرف درآمد‌های مالیاتی در ذهن بسیاری شکل گرفته بود، رنگ می‌بازد و تصویری واقعی و ملموس از مسیر و پایان درآمد‌های مالیاتی به‌جای آنها می‌نشیند؛ تحولی که بنیاد اعتماد عمومی به نظام مالیاتی بر آن استوار است. 

وجه مهم دیگر این طرح، ظرفیت آن برای توزیع عادلانه منابع در سطح کشور است؛ چراکه بر اساس طرح نشان‌دار کردن مالیات، مؤدیان هنگام انتخاب محل مصرف مالیات خود با هیچ محدودیتی از نظر موقعیت جغرافیایی پروژه‌ها مواجه نیستند. برای مثال، یک مؤدی ساکن تهران می‌تواند طرح‌های زیربنایی در استان‌های محروم کشور را به‌عنوان محل مصرف مالیات خود برگزیند و بدین‌سان از سهم‌گیری همان مؤدی برای حمایت مالی از توسعه مناطق کم‌برخوردار استفاده شود. این سازوکار آزادانه که در آن نیاز و اولویت مناطق محروم از یک‌سو و انگیزه و همت مالیات‌دهنده از سوی دیگر نقش بازی می‌کند، در نهایت به توزیع عادلانه‌تری از منابع در سطح استان‌های کشور می‌انجامد و عدالت جغرافیایی را در توسعه ملی ارتقا می‌دهد. در همین حال، مشارکت‌دادن مردم در تأمین مالی پروژه‌ها، به تسریع و تسهیل فرایند اجرا و تکمیل طرح‌های زیرساختی نیز یاری می‌رساند زیرا منابع مالی با نظارت، پیگیری و علاقه مالیات‌دهندگان به نتیجه‌رسیدن، با سرعت و کارآیی بیشتری صرف طرح‌ها می‌شود. 

 مردمی‌سازی حکمرانی مالیاتی در کشور

فرشاد ابراهیم‌پور، عضو هیئت رئیسه مجلس با اشاره به اقدامات مثبت انجام‌شده در حوزه مشارکت‌دادن مردم در تعیین محل مصرف مالیات و همچنین هوشمندسازی نظام مالیاتی بیان کرد: کاهش مأمورمحوری در فرآیند اخذ مالیات و استفاده از داده‌های واقعی اقتصادی، می‌تواند یکی از پایه‌های اصلاح نظام مالیاتی باشد. یکی از اتفاقات مهم در حوزه مالیاتی، طرح نشان‌دار کردن مالیات‌ها و مشارکت‌دادن مردم در تعیین محل مصرف مالیات است که هم اعتماد مردم را افزایش داده و هم موجب افزایش مشارکت مردم در حکمرانی مالیاتی شده است. 

وی در ادامه افزود: در این مسیر، مشارکت مؤدیان در تأیید میزان مالیات و همچنین سازوکار‌های مربوط به طرح نشان‌دار کردن مالیات، ظرفیت مهمی برای افزایش شفافیت مالیاتی ایجاد کرده است. 

ابراهیم‌پور با تأکید بر اینکه تسهیل‌گری باید با شفافیت همراه باشد، گفت: هر جا که فرایند اداری و برخورد با مأموران دولتی کوتاه می‌شود، باید سامانه‌های اطلاعاتی و نظارتی قوی‌تر عمل کنند. هدف این نیست که نظارت حذف شود؛ هدف این است که نظارت هوشمند جایگزین فرآیند‌های طولانی و چندلایه شود. بنابراین طرح نشان‌دار کردن مالیات‌ها و تبصره ماده ۱۰۰مستقیماً منجر به نظارت و شفافیت هوشمند مردم در این بخش نیز شده است. 

وی در پایان گفت: بنابراین یکی از مزیت‌های هوشمندسازی نظام مالیاتی و مشارکت‌دادن مردم در تعیین محل مصرف مالیات، تقویت شفافیت و نظارت بر فرآیند مصرف و اخذ مالیات در کنار کاهش مواجهه ممیزان با مؤدیان مالیاتی است. 

 گامی به‌سوی مردمی‌سازی نظام مالیاتی و توسعه زیرساخت‌ها

ارسلان محمدی، کارشناس اقتصادی نیز در رابطه با طرح نشان‌دار کردن مالیات‌ها خاطرنشان کرد: طرح نشان‌دار کردن مالیات را باید بستری برای ارتقای فرهنگ مالیاتی کشور دانست. این طرح در واقع مقیاس و دامنه مشارکت مالیات‌دهندگان را گسترش می‌دهد و نقش آنها را از یک «پرداخت مالیات» که نقشی صرفاً اداری و منشی دارد، به جایگاه تصمیم‌سازی درباره تخصیص منابع ارتقا می‌دهد؛ نقشی که به مالیات‌دهنده امکان می‌دهد در فرایندی معنادار و مؤثر برای توسعه کشور سهیم شود. همین ارتقا که به‌واسطه اختیار، آگاهی و آگاهی از نتیجه حاصل می‌شود، در بلندمدت به تقویت حس مشارکت‌پذیری ملت و تحکیم فرهنگ مالیاتی کشور می‌انجامد؛ طبیعی است که استمرار اجرای این طرح در سال سوم و تجربه موفق سال‌های گذشته، عاملی تأثیرگذار در نهادینه‌شدن این فرهنگ در میان نسل حاضر و نسل‌های آینده خواهد بود. 

وی افزود: از مزایای برجسته و مهم این طرح، افزایش مشارکت مؤدیان در نظام تأمین مالی طرح‌های زیرساختی و زیربنایی کشور است. پیش از این، تخصیص اعتبار به پروژه‌ها عمدتاً در چارچوب تصمیم‌های متمرکز و در قالب برنامه‌های کلان دولتی انجام می‌شد و نقش مالیات‌دهنده در این فرآیند به کلی نادیده گرفته می‌شد. طرح نشان‌دار کردن مالیات این ساختار را متحول می‌کند و مالیات‌دهندگان را به شریک واقعی در تخصیص اعتبار تبدیل می‌نماید. از یک‌سو، این مشارکت موجب می‌شود تأمین مالی پروژه‌های زیرساختی بر اساس اولویت‌ها و ترجیحات خود مالیات‌دهندگان صورت گیرد و منابع کشور به سمت برجسته‌ترین نیاز‌ها از نگاه مردم سوق پیدا کند؛ و از سوی دیگر، مشارکت فعال در این تصمیم‌گیری مهم، احساس مسئولیت‌پذیری و حس مالکیت مالیات‌دهندگان نسبت به طرح‌های ملی را به شکل محسوسی افزایش می‌دهد. بدین ترتیب، مالیات‌دهنده دیگر خود را در برابر دولت نمی‌بیند، بلکه خود را بخشی از فرایند توسعه کشور می‌بیند و به آن احساس تعلق پیدا می‌کند. 

این کارشناس اقتصادی با اشاره به افزایش اعتماد و تمکین مالیاتی در پی اجرایی شدن طرح نشان‌دار کردن مالیات‌ها گفت: افزایش اعتماد و تمکین مالیاتی از دیگر دستاورد‌های مهم این طرح است؛ دستاوردی که به‌طور طبیعی و ناخودآگاه از دل تجربه شفافیت و مشارکت بیرون می‌آید. با استمرار اجرای طرح و به‌ثمر نشستن پروژه‌های انتخابی، مالیات‌دهندگان به‌تدریج نتیجه ملموس مالیات‌های خود را در قالب تأمین اعتبار و تکمیل طرح‌های زیرساختی و زیربنایی کشور مشاهده می‌کنند. این تجربه مثبت، بر خلاف نظام‌های مالیاتی غیرشفاف که اعتماد را فرسوده می‌کنند، رابطه مالیات‌دهنده با نظام مالیاتی را تقویت می‌نماید. طبیعی است وقتی مؤدی ببیند سهم مالیات او دقیقاً به جایی رسیده که خواسته، هر ساله دیدن نتایج عینی این فاصله را کمتر و کمتر می‌کند و با رضایت و اعتماد بیشتری به تکالیف مالیاتی و پرداخت به‌موقع آن عمل می‌کند. بدین ترتیب، طرح نشان‌دار کردن مالیات نه‌تنها عدالت را افزایش می‌دهد، بلکه پایه‌های مالیاتی کشور را از طریق افزایش تمکین داوطلبانه، مستحکم‌تر می‌سازد. 

وی در پایان گفت: بنابراین یکی از اقدامات مهم در حوزه هوشمندسازی و مردمی‌سازی نظام مالیاتی، موضوع مربوط به مشارکت‌دادن مردم در تعیین محل مصرف مالیات خود است؛ در همین راستا نیز طرح نشان‌دار کردن مالیات‌ها برای سال سوم اجرایی خواهد شد.