«شهر گمشدۀ قوم عاد»

آرمان امروز : افسانه‌ها از شهری در جایی زیر شن‌های پهناور شبه‌جزیره عربستان سخن می‌گویند؛ شهری با ثروتی خارق‌العاده، ستون‌هایی سر به فلک کشیده و کاخ‌هایی باشکوه. بنا بر روایت‌ها، کاروان‌ها از دروازه‌های این شهر عبور می‌کردند و کندر گران‌بها را به آن می‌آوردند؛ تجارتی که ساکنانش را ثروتمند ساخت تا اینکه شهر ناگهان از روی زمین ناپدید شد. این ناپدید شدن به یکی از ماندگارترین معماهای شبه‌جزیره عربستان تبدیل شد و نسل‌های متعددی از مسافران را به جست‌وجوی مکانی کشاند که شاید هرگز به شکلی که افسانه‌ها توصیف می‌کنند، وجود نداشته است.

به گزارش فرادید، این شهر گمشده که اُبار نامیده می‌شود و اغلب با شهر افسانه‌ای اِرَم پیوند داده شده است، سرانجام لقبی به‌یادماندنی پیدا کرد: «آتلانتیس شن‌ها». در سال ۱۹۹۲، یک گروه بین‌المللی اکتشاف اعلام کرد که بقایای این شهر دیرینه را در کشور عمان پیدا کرده است. این خبر توجه جهانیان را به خود جلب کرد، اما شواهد باستان‌شناختی در نهایت تصویری پیچیده‌تر از این داستان ارائه دادند.

شهر افسانه‌ای هزار ستون

ریشه‌های افسانه اُبار را باید در آمیزه‌ای از سنت‌های دینی، ادبیات عربی قرون وسطی و داستان‌هایی جست‌وجو کرد که نسل به نسل نقل شده‌اند. قرآن کریم از شهر «اِرَم»، مرتبط با قوم عاد، به‌عنوان مکانی یاد می‌کند که به ستون‌هایش شهرت داشته است. آیات سوره فجر بعدها الهام‌بخش روایت‌هایی درباره تمدنی خارق‌العاده شدند که قدرت و شکوه آن از تمدن‌های همسایه فراتر می‌رفت.

بااین‌حال، قرآن صراحتاً اِرَم را با اُبار یکی نمی‌داند و محل شهری باشکوه را که زیر شن‌های بیابان مدفون شده باشد، مشخص نمی‌کند. این پیوندها در نتیجه تفسیرهای دوره‌های بعد شکل گرفتند و به‌تدریج روایت‌هایی جداگانه را در قالب داستان واحدی درباره کلان‌شهری گمشده در عربستان به هم پیوند دادند.

یکی از مفصل‌ترین افسانه‌ها درباره شدّاد بن عاد است؛ فرمانروایی که می‌خواست بهشتی زمینی بسازد. بر اساس روایت‌های قرون وسطایی، او دستور داد شهری باشکوه با کاخ‌های زرین، سنگ‌های قیمتی و ستون‌های عظیم بنا کنند. اما جاه‌طلبی او مجازات الهی را در پی داشت و شهر پرشکوه پیش از آنکه ساکنانش بتوانند از نعمت‌های وعده‌داده‌شده بهره‌مند شوند، ناپدید شد. …