بازگشت قدرتمند فیلسوفان

اعظم فردوست؛ گروه اندیشه /     اسلاوی ژیژک، فیلسوف اسلوونیایی، در گفت‌وگویی که با مجموعه فلسفی HowTheLightGetsIn وابسته به مؤسسه بریتانیایی Institute of Art and Ideas (IAI) داشته است، به همین بحران مفهومی می‌پردازد و به این پرسش محوری پاسخ می‌دهد که «آیا فلسفه می‌تواند با پرسش‌های قدیمی به سراغ جهان تازه برود؟» او به صراحت می‌گوید در جهانی که نظم‌های سیاسی و اقتصادی قدیم در حال فروریختن‌ هستند و فناوری و بحران‌های تازه، مفاهیم سنتی ما از آزادی، اخلاق و حقیقت را به چالش کشیده‌اند، به فیلسوفان بیش از گذشته نیاز پیدا کرده‌ایم؛ نه برای اینکه نسخه ‌‌‌گذار از بحران‌ را برای ما بیابند ؛ برای اینکه ما را وادار کنند به پرسش‌های درست و متناسب با زمانه‌مان بیندیشیم.

 

 فلسفه همیشه اندکی دیر می‌رسد

ژیژک در مصاحبه با مجموعه فلسفی HowTheLightGetsIn بحثش را با دیدگاه هگل درباره فلسفه آغاز می‌کند: «فلسفه قرار نیست آینده را پیشگویی کند؛ وظیفه‌اش فهم منطق درونی زمانه‌ای است که در آن زندگی می‌کنیم. به همین دلیل، فلسفه همیشه اندکی دیر می‌رسد؛ زمانی که یک دوره به اندازه‌ای از بلوغ یا بحران رسیده که می‌توان تناقض‌های آن را بهتر دید.» از این رو، ژیژک به اهمیت اندیشه هگل برای جهان امروز اشاره می‌کند و هشدار می‌دهد: «در دوره‌هایی که همه‌چیز ظاهراً رو به پیشرفت است، بیش از همیشه باید امکان شکست و فروپاشی را جدی گرفت.»

 

وقتی جهان قدیم فرو می‌ریزد، فلسفه ضروری‌تر می‌شود …