وقتی قافیه کم می‌آید، پای نظام وسط است؛شعرم وزن ندارد، تقصیر جامعه است

خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، طاهره طهرانی: ناصر فیض در بخش دوم این گفت‌وگو، لایه‌های فنی‌تری از کارگاه آفرینش ادبی خود را پیش چشم می‌گذارد؛ از چگونگی بهره‌گیری از سکته‌های وزنی و عیوب ظاهری شعر برای آفرینش طنز گزنده اجتماعی تا دفاع از فلسفه نقیضه‌سازی بر دیوان حافظ و پروژه «حافیض». او همچنین با مروری بر شکل‌گیری دفتر طنز حوزه هنری، زنده‌یاد ابوالفضل زرویی نصرآباد و تولد شب‌های پرشور «در حلقه رندان»، به ماجرای پیوند دیرینه‌اش با ادبیات معاصر ترکیه، نامه‌نگاری‌های دهه شصت و ترجمه شعر دوره جمهوریت و داستان‌های مظفر ایزگو می‌پردازد.

* یکی از شگردهای برجسته شما در طنزسرایی، به‌ویژه در شعر مشهور «باید که شیوهٔ سخنم را عوض کنم»، عدول ناگهانی از لحن طنز به کلامی جدی و گزنده است؛ گویی مخاطب ناگهان با بیتی عمیق و متفاوت و جدی روبرو می‌شود. فلسفه این ساختارشکنی چیست؟

این شگرد شخصی من در طنزپردازی است. هدف نهایی شاعر این است که اثری ماندگار خلق کند تا مخاطب آن را زمزمه کند و بیت یا ابیاتی از آن در جان و حافظه او نقش ببندد. هنگامی که از شهریار یاد می‌کنیم، حتی کسانی که انس محدودی با شعر دارند، فوراً غزل «علی ای همای رحمت» را به یاد می‌آورند؛ اگر کمی بیشتر اهل شعر باشند، «ای وای مادرم» را زمزمه می‌کنند و اگر ملک‌الشعرای بهار مطرح شود، قصیده «ای دیو سپید پای در بند» به ذهن خطور می‌کند. عامه مردم معمولاً همه دیوان یک شاعر را حفظ نمی‌کنند؛ اغلب تنها چند شعر یا فقط ابیاتی درخشان در ذهن ایشان باقی می‌ماند.

من این رفتار را به عنوان یک شگرد در آثارم به کار می‌گیرم و با مخاطب به‌نوعی رندی و بازی هوشمندانه می‌کنم. با زبان طنز، فکاهه، و نوع خاصی از به کارگیری زبان که شاید در نگاه نخست به مطایبات عامیانه شبیه باشد، ذهن او را درگیر کرده و به تامل وامی‌دارم؛ سپس در فرصتی مناسب، ناگهان بیتی کاملاً جدی و غیر طنز را به او عرضه می‌کنم؛ بیتی شبیه به «مرگا به من که با پر طاووس عالمی/یک موی گربه وطنم را عوض کنم» با مفاهیمی اجتماعی پیرامون هویت و وطن. این ضربه ناگهانی باعث می‌شود آن معنا و مضمون در حافظه او ماندگارتر شود. …