رقص عزا

سفالینه‌های یافت‌شده در تپه سیلک، تپه خزینه، تپه گیان نهاوند و موسیان همگی دیرینگی هنر رقص در فرهنگ و تاریخ ایران را گواهی می‌دهند. اهمیت حرکات موزون در نگاه حاکمان ایران  باستان تا آنجا بوده که دسته‌های رقصنده را روی سرپرچم‌‌هایی از جنس مفرغ حکاکی کرده‌اند. موارد محدودی از این سرپرچم‌ها در لرستان کشف شده‌ است؛ هنری که در گذر تاریخ از دربار پادشاهان ماد به هخامنشیان رسید و دربرگیرنده مفاهیمی چون جنگ، شادی، شکرگزاری و عزا بود. در دوره‌های بعد جنبه‌های بزمی رقص کمرنگ شد و آنچه از رقص باقی ماند، تحت عنوان سماع در خانقاه‌ها و آیین‌های مذهبی اجرا می‌شد. تنیدگی رقص با جنبه‌های روزمره زندگی مردم در کشاورزی، برداشت محصول، صید ماهی، دریانوردی، جنگ و سوگواری منجر به ادغام این هنر دیرینه در فولکلور جای‌جای ایران شد. اگرچه مواردی هم رقص نهی می‌شد و نامی دیگر چون آیین‌های نمایشی و حرکات موزون می‌گرفت، اما این هنر همچنان در حافظه بدنی و ناخودآگاه جمعی ایرانیان حفظ شده است.

پا کوبیدن بر زمین برای آهنگ دادخواهی

چمرگاه، میدانی بزرگ برای برپایی رقص «چمری» است. به نشانه هفت‌طبقه‌ بودن زمین، هفت خط روی زمین چمرگاه می‌کشند تا عزاداران در صفوف منظم دست در دست هم با نوای ساز و دهل رقص چمری را اجرا کنند. شرکت‌کنندگان این مراسم کهن از طاق بزرگی که برای خوشامدگویی تزیین شده‌ است، عبور می‌کنند. طاقی که در نزد اهالی به‌نام طاق کسری موسوم است. در این رسم، زن و مرد شانه‌به‌شانه یکدیگر و برخلاف عقربه‌های ساعت همراه با شاعرانی از شهر ملکشاهی چمری را شروع می‌کنند. رقص چمری در زاگرس جنوبی و شهرهایی چون کرمانشاه، ایلام و لرستان اجرا می‌شود.

«سعید عبدی‌زاده»، پژوهشگر ایلامی رقص‌های فولکلوریک، در گفت‌وگو با «پیام‌ ما» از ماهیت رقص چمری می‌گوید: «چمر در لغت به‌معنی چشم‌به‌راه است. رقصی که هم‌زمان، بیانگر سوگ همراه با آرزو برای فرد متوفی است. در چمری اهالی طایفه از زن و مرد دست یکدیگر را می‌گیرند و در آیینی جمعی از خدا حیات مجدد روح متوفی را طلب می‌کنند.»

چمری برای زنان و البته هر مردی هم اجرا نمی‌شود. عبدی‌زاده دراین‌باره می‌گوید: «چمری مختص مردان بزرگ، پهلوانان و جنگاوران هر طایفه‌ای است و اجرای این رسم برای افراد معمولی، غیرمتعارف و نکوهیده است.» …