در حالی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، پیش از این تهدید میکرد در صورت نرسیدن به توافق با ایران در مهلت دوماهه، حملات نظامی گستردهای را از سر خواهد گرفت - حملاتی که به ادعای او از زمان جنگ جهانی دوم بیسابقه خواهد بود -، اما با پایان مهلت تفاهمنامه اسلامآباد، اکنون همزمان هم گزینه نظامی را کنار گذاشته و هم مسیر دیپلماسی را.
در همین چارچوب، شبکه «سیانان» شامگاه سهشنبه به نقل از مقامات امریکایی گزارش داد که ترامپ به دستیاران خود دستور داده تمام مذاکرات با ایران متوقف شود. در این گزارش آمده است: «مقامات امریکایی به متحدان این کشور اطلاع دادند که در حال تغییر راهبرد خود از حملات نظامی و حرکت به سمت خفه کردن تدریجی اقتصاد ایران هستند». این منابع که نامشان فاش نشد، به سیانان گفتند: «ترامپ از تسلیم نشدن ایران در برابر خواستههایش ناراضی است و میخواهد منتظر بماند تا سران ایران تمایل مجددی برای رسیدن به توافقی که به دنبال آن است، نشان دهند». سیانان همچنین افزود که انتظار میرود تحریمهای شدیدی بهزودی علیه ایران اعمال شود. پیش از این نیز ترامپ در شبکه اجتماعی «تروثسوشال» نوشته بود: «هیچ گفتوگو یا مذاکرهای با ایران در جریان نیست و برنامهای برای آن وجود ندارد. محاصره دریایی به قوت خود باقی است». او البته عصر دیروز در پاسخ به این سؤال خبرنگار که آیا مذاکرات با ایران را از سر میگیرید، گفت که شاید در یک مقطع زمانی این کار را بکند.
ترامپ و برخی مقامات کاخ سفید بارها ادعا کردهاند که ترجیح میدهند اختلافات با ایران را از مسیر دیپلماسی حل کنند، اما توقف مذاکرات همزمان با عقبنشینی موقت از گزینه نظامی نشان میدهد که واشینگتن برنامه روشنی برای خروج از این بحران ندارد. ازاینرو، این گمانهزنی مطرح است که ترامپ روی فشار اقتصادی و ادامه محاصره برای کشاندن تهران به پای میز مذاکره و گرفتن امتیازات بیشتر حساب باز کرده است.
سیانان هم این مسئله را تأیید کرده و دیروز نوشت: «کاخ سفید با تغییر استراتژی از تلاش برای تحت فشار قرار دادن ایران در بازه کوتاهمدت فاصله گرفته و به سمت تلاش بلندمدتتر برای خفه کردن تهران از طریق فشار اقتصادی و نظامی مداوم حرکت میکند. به نظر میرسد هدف این راهبرد، افزایش فشار به مرور زمان است تا زمانی که ایران تمایل بیشتری به پذیرش شرایط ترامپ داشته باشد».
به نظر میرسد ترامپ با ادامه محاصره تلاش دارد برای خود زمان بخرد و راهی برای خروج آبرومندانه از وضعیتی پیدا کند که به نوشته واشینگتنپست، او را در یک «باتلاق» گرفتار کرده است. با این حال، عزم ایران برای حفظ کنترل بر تنگه هرمز و جلوگیری از عبور و مرور کشتیها میتواند محاسبات ترامپ را پیچیدهتر کند، چراکه ادامه این وضعیت، علاوه بر افزایش فشار بر امریکا، خسارتهای سنگینی به اقتصاد جهانی وارد خواهد کرد.
تنگه در دستان ایران
برخلاف ادعای ترامپ که گفته تنگه هرمز باز است و کنترل آن دست ارتش امریکاست، والاستریتژورنال دیروز در گزارشی با بیان اینکه تهران عملاً مسیر کشتیها در هرمز را تعیین میکند، نوشت: «آنچه امروز در تنگه هرمز دیده میشود، بیش از آنکه نشانه موفقیت محاصره امریکا باشد، محدودیت قدرت واشینگتن را در برابر توان ایران برای مختلکردن یکی از حیاتیترین شریانهای جهان نشان میدهد. ایران عملاً بر مسیر عبور کشتیها اثر گذاشته و امریکا میان پاسخ نظامی و خطر گسترش جنگ گرفتار شده است». رویترز نیز دیروز گزارش داد که حرکت کشتیها در تنگه هرمز همچنان با کاهش شدید روبهرو بوده، به طوری که طی روز سهشنبه تنها شش کشتی از این منطقه عبور کردهاند.
از آنجا که انتخابات کنگره در نوامبر برگزار میشود، هرگونه اشتباه محاسباتی ترامپ میتواند به زیان جمهوریخواهان و به سود دموکراتها تمام شود که برای تصاحب کرسیهای بیشتر در کنگره دندان تیز کردهاند و میتوانند از شکست دولت در برابر ایران علیه جمهوریخواهان استفاده کنند. ازاینرو، به نظر میرسد ترامپ دستکم تا زمان برگزاری انتخابات از تشدید مستقیم درگیری پرهیز کرده و به تنها اهرم فشار خود در این برهه یعنی محاصره دریایی اکتفا کند.
با این وجود، مقامات ارشد جمهوری اسلامی با تعیین شروط ششگانه هشدار دادهاند که تا زمانی که مطالبات ایران، بهویژه داراییهای بلوکهشده، آزاد نشود، تنگه هرمز را باز نخواهند کرد. ازاینرو، امیدواری ترامپ به موفقیت محاصره دریایی برای تحت فشار قرار دادن تهران با موانع و پیچیدگیهای جدی روبهروست، چراکه ایران نشان داده حاضر نیست در برابر فشار اقتصادی و محاصره دریایی از مطالبات خود عقبنشینی کند.
روزنامه فایننشالتایمز هم دیروز در گزارشی با بیان اینکه ایران برای هرگونه سناریویی آماده است، نوشت که اگر واشینگتن فشارها را تشدید کند، ایران ممکن است درگیری را فراتر از خاورمیانه گسترش دهد و احتمالاً داراییهای ایالات متحده را در بلغارستان و قبرس هدف قرار دهد. همچنین، به ادعای این روزنامه، ایران در نظر دارد کابلهای فیبر نوری زیر دریا را در تنگه هرمز مورد بررسی قرار دهد، زیرا مقامات تهران تجدید جنگ را اجتنابناپذیر میدانند و هشدار میدهند که حملات به زیرساختهای ایران میتواند باعث انتقامجویی علیه اهداف خارج از منطقه شود.
