این گزارش نگاهی دارد به ۳۰ رفتار رایج که ممکن است در ظاهر عادی باشند، اما در شرایطی خاص میتوانند به آسیب جدی، مسمومیت، آتشسوزی یا حتی مرگ منجر شوند. البته حتما موارد دیگری نیز وجود دارد که همه اینها به طوری نسبی در بخش هایی از کشور رواج دارد. ۱. رانندگی با این تصور که «من راننده خوبی هستم» یکی از خطرناکترین باورها این است که مهارت رانندگی میتواند همه خطرها را خنثی کند. سرعت غیرمجاز، سبقت در شرایط نامناسب و بیتوجهی به فاصله ایمن، حتی برای رانندگان باتجربه نیز خطرناک است. ۲. نبستن کمربند در صندلی عقب کمربند ایمنی فقط برای راننده و سرنشین جلو نیست. در تصادف، سرنشین بدون کمربند میتواند خود و دیگران را در معرض آسیب جدی قرار دهد. ۳. نشاندن کودک در صندلی جلو گاهی برای راحتی یا به دلیل بیقراری کودک، او را روی صندلی جلو مینشانیم؛ در حالی که کودکان باید متناسب با سن، قد و وزن خود در سیستم نگهدارنده مناسب قرار بگیرند. ۴. استفاده از بخاری و آبگرمکن بدون توجه به تهویه مونوکسیدکربن گازی بیرنگ و بیبوست و میتواند بدون آنکه فرد متوجه شود، موجب مسمومیت شدید شود. روشن بودن وسیله گرمایشی بهتنهایی به معنای ایمن بودن آن نیست؛ نصب صحیح، دودکش سالم و تهویه مناسب اهمیت حیاتی دارند. ۵. جدی نگرفتن خرابی دودکش گاهی مشاهده یک دودکش آسیبدیده، جداشده یا غیراستاندارد به «بعداً درستش میکنیم» موکول میشود. اما در وسایل گازسوز، همین نقص ظاهراً کوچک میتواند پیامد بسیار بزرگی داشته باشد. ۶. چندراهی برق؛ هرچه بیشتر، بهتر! وصل کردن چند وسیله پرمصرف به یک چندراهی یا استفاده طولانیمدت از سیم و رابطهای نامناسب، میتواند موجب داغ شدن سیمها و افزایش خطر آتشسوزی شود. ۷. تعمیر برق توسط فرد غیرمتخصص «فقط یک سیم است» جملهای است که گاهی آغاز یک حادثه جدی میشود. کار با برق بدون دانش و تجهیزات مناسب میتواند به برقگرفتگی یا آتشسوزی منجر شود. ۸. نگهداری مواد شوینده در بطری نوشابه ریختن مواد شیمیایی در بطریهای نوشابه یا آب معدنی، خطر خوردن اشتباهی آنها را افزایش میدهد؛ بهخصوص برای کودکان. مواد شیمیایی باید در ظرف اصلی و دارای برچسب نگهداری شوند. ۹. مصرف خودسرانه دارو تجربه قبلی یک فرد از یک دارو، الزاماً به این معنی نیست که همان دارو برای فرد دیگری نیز مناسب است. مصرف خودسرانه، ترکیب داروها و بیتوجهی به دوز مصرفی میتواند خطرناک باشد. ۱۰. استفاده از آنتیبیوتیک برای هر عفونتی یکی از عادتهای نادرست، مصرف آنتیبیوتیک بدون تشخیص و تجویز مناسب است. همه عفونتها باکتریایی نیستند و مصرف نابجای آنتیبیوتیک علاوه بر عوارض فردی، به مقاومت میکروبی کمک میکند. ۱۱. ایستادن روی صندلی برای رسیدن به ارتفاع برای برداشتن یک وسیله از کابینت، تعویض لامپ یا تمیز کردن پنجره، گاهی به جای نردبان مناسب از صندلی، چهارپایه لق یا حتی وسایل نامطمئن استفاده میکنیم. بسیاری از آسیبهای خانگی از همین تصمیم چندثانیهای شروع میشوند. ۱۲. کار با ابزار بدون عینک و تجهیزات محافظ فرز، دریل، اره و حتی برخی ابزارهای ساده میتوانند تراشه یا ذراتی با سرعت بالا پرتاب کنند. استفاده از عینک محافظ و تجهیزات مناسب، تشریفات اضافی نیست. ۱۳. شنا در سدها، رودخانهها و آبگیرهای ناشناخته ظاهر آرام آب، نشانه ایمنی آن نیست. جریانهای زیرسطحی، عمق نامعلوم، تغییر ناگهانی شرایط و دشواری دسترسی نیروهای امدادی، شنا در بسیاری از این مناطق را بسیار پرخطر میکند. ۱۴. طبیعتگردی بدون توجه به هوا حرکت به سمت کوه یا مناطق دورافتاده بدون بررسی وضعیت آبوهوا، مسیر و امکانات امدادی، میتواند حتی یک گردش ساده را به موقعیتی اضطراری تبدیل کند. ۱۵. چهارشنبهسوری با مواد محترقه دستساز مواد محترقه دستساز قابل پیشبینی نیستند و ممکن است شدت انفجار یا نحوه عملکردشان با تصور فرد تفاوت زیادی داشته باشد. آتش و مواد انفجاری، با «فقط یک بار امتحان کردن» ایمن نمیشوند. ۱۶. پریدن از روی آتش پریدن از روی آتش به یک رسم و سرگرمی تبدیل شده، اما لباس، کفش یا مواد قابل اشتعال اطراف میتوانند در چند ثانیه موجب سوختگی جدی شوند. ۱۷. رانندگی هنگام خستگی گاهی فرد خوابآلود تصور میکند «فقط تا مقصد چند کیلومتر مانده است». اما کاهش تمرکز و زمان واکنش میتواند به اندازه یک تصمیم اشتباه در رانندگی خطرناک باشد. ۱۸. استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی چند ثانیه نگاه کردن به صفحه تلفن میتواند به معنای طی کردن مسافتی بدون توجه کامل به مسیر باشد. پیام کوتاه، تماس یا حتی تغییر مسیر در نقشه، اگر هنگام رانندگی انجام شود، میتواند حواس راننده را بهشدت منحرف کند. ۱۹. بیتوجهی به ظرفیت آسانسور و تجهیزات ساختمانی در برخی ساختمانها، نقص فنی یا ظرفیت مجاز جدی گرفته نمیشود. این تصور که «یک بار استفاده مشکلی ایجاد نمیکند» درباره تجهیزات ایمنی، منطق قابل اتکایی نیست. ۲۰. عادی کردن جمله «تا حالا چیزی نشده» شاید خطرناکترین رفتار، خودِ این جمله باشد. اینکه یک رفتار در گذشته بدون حادثه انجام شده، تضمین نمیکند که دفعه بعد نیز بیخطر باشد. بسیاری از حوادث دقیقاً در زمانی اتفاق میافتند که فرد تصور میکند «همیشه همین کار را کردهام». ۲۱. گذاشتن قابلمه داغ یا روغن روی لبه اجاق گاهی قابلمه یا ماهیتابه طوری روی اجاق قرار میگیرد که دسته آن بیرون میماند. یک برخورد ساده کودک یا بزرگسال میتواند باعث واژگونی ظرف و سوختگی شدید شود. ۲۲. خاموش کردن آتش روغن با آب یکی از اشتباههای بسیار خطرناک در آشپزخانه، ریختن آب روی روغن شعلهور است. آب میتواند باعث پاشیدن ناگهانی روغن داغ و گسترش آتش شود. ۲۳. شارژ کردن تلفن همراه روی تخت و زیر بالش گرمای تولیدشده هنگام شارژ، اگر با پتو یا بالش محصور شود، امکان تجمع گرما و آسیب به باتری یا ایجاد حریق را افزایش میدهد. وسایل دارای باتری بهتر است هنگام شارژ روی سطح سخت و غیرقابلاشتعال قرار بگیرند. ۲۴. خوابیدن با وسیله گرمایشی روشن گاهی برای گرم ماندن اتاق، بخاری یا وسیله گرمایشی تا صبح روشن میماند، بدون آنکه وضعیت تهویه، دودکش یا سلامت دستگاه بررسی شده باشد. این کار میتواند خطر آتشسوزی یا مسمومیت را افزایش دهد. ۲۵. حمل بار سنگین با موتورسیکلت یا روی سقف خودرو بدون مهار مناسب در سفرهای جادهای، گاهی وسایل زیادی روی سقف خودرو قرار میگیرد. بار نامناسب یا مهارنشده میتواند روی پایداری خودرو و ایمنی سایر رانندگان اثر بگذارد. همچنین در داخل شهرهای نیز حمل بار با موتورسیکلت و سواری شخصی بسیار خطرناک است. ۲۶. استفاده از صندلی کودک نامتناسب یا نصب نادرست آن داشتن صندلی کودک بهتنهایی کافی نیست. اگر صندلی متناسب با اندازه کودک نباشد یا درست نصب نشده باشد، ممکن است در تصادف حفاظت مورد انتظار را فراهم نکند. ۲۷. تعمیرات ساختمانی بدون تجهیزات ایمنی رنگآمیزی، نصب کولر، تعمیر نما یا کار روی پشتبام گاهی بدون کمربند ایمنی، داربست استاندارد یا تجهیزات مناسب انجام میشود؛ چون فرد تصور میکند «کارش چند دقیقه بیشتر طول نمیکشد». ۲۸. گذاشتن وسایل سنگین در ارتفاع قرار دادن وسایل سنگین روی کمد، کابینت یا قفسههای نامطمئن، بهخصوص در خانهای که کودک دارد، میتواند خطر سقوط وسایل را ایجاد کند. ۲۹. روشن گذاشتن خودرو در فضای بسته روشن کردن خودرو در پارکینگ بسته یا نیمهبسته، بهویژه برای گرم کردن خودرو، میتواند باعث تجمع گازهای خطرناک شود. تهویه مناسب در چنین فضاهایی اهمیت زیادی دارد. ۳۰. استفاده از وسایل گرمایشی یا برقی معیوب با امید «فعلاً کار میکند» صدای غیرعادی، بوی سوختگی، جرقه، سیم آسیبدیده یا داغ شدن غیرمعمول وسیله گاهی نادیده گرفته میشود. اما وسیلهای که نشانه خرابی دارد، الزاماً با ادامه استفاده «خودش درست نمیشود». وجه مشترک این ۳۰ رفتار چیست؟ در بسیاری از موارد، خطر نه از یک اقدام عجیب، بلکه از تکرار یک رفتار معمولی بدون توجه به پیامد آن ایجاد میشود. جملههایی مثل «همیشه همینطور استفاده کردهایم»، «فقط چند دقیقه است» و «تا حالا اتفاقی نیفتاده» گاهی باعث میشوند هشدارهای ایمنی را جدی نگیریم. شاید یکی از مهمترین گامهای کاهش حوادث، همین باشد: خطرهایی را که برایمان عادی شدهاند، دوباره خطرناک ببینیم. پشت بسیاری از این رفتارها، مجموعهای از عوامل قرار دارد: عادتهای خانوادگی، کمبود آموزش ایمنی، هزینه تجهیزات استاندارد، فشار زمانی، دسترسی محدود به امکانات و مهمتر از همه، عادی شدن خطر. شاید لازم باشد به جای آنکه فقط پس از وقوع حادثه بپرسیم «چه کسی مقصر بود؟»، پیش از حادثه از خود بپرسیم: کدام رفتار خطرناک را آنقدر تکرار کردهایم که دیگر خطرش را نمیبینیم؟ گاهی پیشگیری از یک حادثه، نه به تجهیزات پیچیده نیاز دارد و نه تصمیم بزرگی؛ فقط کافی است یک بار به همان کاری که هر روز انجام میدهیم، از زاویه «اگر این بار اتفاق بیفتد چه؟» نگاه کنیم.
