بازار
مارکو روبیو، وزیر خارجهٔ آمریکا، روز ۱۵ مهر ۱۴۰۵ بر تپهٔ پنیکس آتن، با پارتنون در پس‌زمینه، سخن گفت. روایت را از سال ۴۸۰ پیش از میلاد و ویرانی آکروپولیس به دست سپاه خشایارشا آغاز کرد و به دفاع از «تمدن غرب» رسید. در پایان نیز با تعابیری تند دربارهٔ حاکمان ایران، این روایت تاریخی را به سیاست امروز پیوند زد.
در ایران هم بخشی از پاسخ‌ها به همان گنجینهٔ تاریخی بازگشت. اشارهٔ محمدباقر قالیباف به سرنوشت والرین نمونه‌ای از این پاسخ بود. اگر آن‌سو خشایارشا احضار شد، این‌سو شاپور و والرین به میدان آمدند.
این شیوهٔ روایت خطر آن را دارد که انسان امروز را ادامهٔ مستقیم سپاهی بداند که قرن‌ها پیش جنگیده است. اما مسئلهٔ امروز را نمی‌توان با جای‌دادن ملت‌ها در صف‌بندی‌های باستانی توضیح داد. برای فهم سرنوشت رابطه باید دید چه کسی گلوگاه‌ها را در اختیار دارد، هزینهٔ قطع همکاری برای هر طرف چقدر است و هر جامعه تا چه اندازه حق انتخاب خود را حفظ می‌کند.
تاریخ از خطابه‌ها پیچیده‌تر است
اگر قرار است از یونان باستان برای توضیح امروز کمک بگیریم، باید تمام تاریخ را دید، نه فقط بخشی را که به کار یک خطابه می‌آید.
جهان یونانی آن روزگار واحد سیاسی منسجمی نبود. یونانیان بسیاری در قلمرو هخامنشی می‌زیستند و برخی در کنار شاهنشاهی ایران می‌جنگیدند. آرتمیس، فرمانروای هالیکارناسوس، در نبرد سالامیس در سپاه خشایارشا بود. آتش‌زدن آتن هم در خلأ رخ نداد: پیش از آن، سارد در جریان شورش ایونیان و با کمک کشتی‌های آتنی به آتش کشیده شده بود.
در سدهٔ پنجم پیش از میلاد، این تصویر باز هم پیچیده‌تر شد. کمک مالی هخامنشیان در پیروزی اسپارت بر آتن نقش مهمی داشت. تمیستوکلس، قهرمان سالامیس، نیز سال‌های پایانی عمرش را زیر حمایت شاه هخامنشی گذراند. …
