بر اساس دادههای Energy Institute Statistical Review of World Energy ۲۰۲۶، ایسلند در سال ۲۰۲۵ با تأمین ۷۴۴.۹ گیگاژول انرژی به ازای هر نفر، رتبه نخست مصرف انرژی در جهان را به خود اختصاص داده است. قطر با ۷۱۷.۳ گیگاژول و سنگاپور با ۶۲۷.۸ گیگاژول در رتبههای دوم و سوم قرار دارند. چرا ایسلند در صدر است؟
ایسلند شاید در نگاه اول انتخاب عجیبی برای صدرنشینی باشد، اما ساختار انرژی این کشور بخش مهمی از ماجرا را توضیح میدهد.
برق ایسلند تقریباً بهطور کامل از منابع داخلی، بهویژه انرژی برقآبی و زمینگرمایی، تأمین میشود. در عین حال، صنایعی مانند ذوب آلومینیوم که مصرف انرژی بسیار بالایی دارند، سهم قابلتوجهی از تقاضای انرژی این کشور را به خود اختصاص میدهند.
به همین دلیل، عدد ۷۴۵ گیگاژول لزوماً به این معنا نیست که هر شهروند ایسلندی شخصاً سه برابر یک آمریکایی انرژی مصرف میکند؛ این رقم میزان انرژی مصرف شده به کل اقتصاد کشور را نسبت به جمعیت نشان میدهد. قطر و سنگاپور؛ اقتصادهای کوچک با مصرف انرژی بزرگ
قطر با ۷۱۷.۳ گیگاژول در رتبه دوم قرار گرفته است. تولید و فرآوری عظیم گاز طبیعی، بهویژه تبدیل گاز طبیعی به LNG برای صادرات، یکی از عوامل اصلی مصرف بالای انرژی این کشور است.
سنگاپور نیز با ۶۲۷.۸ گیگاژول در رتبه سوم ایستاده؛ کشوری کوچک که یکی از مهمترین مراکز پالایش نفت و صنایع پتروشیمی جهان به شمار میرود.
در واقع، هشت کشور نخست این فهرست یک الگوی مشخص دارند. بهجز ایسلند و سنگاپور، بیشتر آنها کشورهای تولیدکننده بزرگ نفت و گاز با جمعیت نسبتاً کم هستند؛
نکته قابلتوجه دیگر این است که هیچ کشور آفریقایی یا آمریکای جنوبی در میان ۴۰ کشور نخست قرار ندارد. این فهرست عمدتاً از کشورهای اروپا، آسیا، آمریکای شمالی و اقیانوسیه تشکیل شده است. آمریکا دهم است؛ کانادا بالاتر از آن
کانادا با ۳۰۰.۴ گیگاژول به ازای هر نفر، در رتبه نهم قرار دارد و آمریکا با ۲۷۰.۲ گیگاژول دهم است. آبوهوای سرد، فاصلههای طولانی میان شهرها و مناطق مسکونی و همچنین صنایع انرژیبر مرتبط با منابع طبیعی، بخشی از دلیل مصرف بالای انرژی در آمریکای شمالی است.
با این حال، مصرف سرانه انرژی آمریکا نسبت به گذشته کاهش یافته است. آمریکاییها امروز به ازای هر نفر انرژی کمتری نسبت به حدود ۵۰ سال پیش مصرف میکنند.
با وجود این، فاصله آمریکا با بسیاری از کشورهای پرجمعیت جهان همچنان بسیار زیاد است. مصرف سرانه انرژی آمریکا تقریباً ۱۰ برابر هند است؛ هند با حدود ۲۷ گیگاژول به ازای هر نفر، فاصله زیادی با ۴۰ کشور نخست دارد. نکته قابل یادآوری این است که ۱۹۵ کشور رسمی در جهان وجود دارد. جایگاه عجیب چین و رتبه ایران
چین در این رتبهبندی جایگاه عجیبی دارد. این کشور با وجود جمعیت عظیم، به ۱۱۵ گیگاژول انرژی به ازای هر نفر میرسد و در رتبهای بالاتر از اسپانیا با ۱۰۹ گیگاژول قرار میگیرد.
در مقابل، ایران در رتبه ۲۴ ایستاده و سرانه مصرف هر نفر ۱۴۴ گیگاژول برآورد شده است. جالب اینکه بریتانیا با ۹۰ گیگاژول، ایتالیا با ۹۴ گیگاژول و سوئیس با ۹۸ گیگاژول، همگی خارج از ۴۰ کشور نخست قرار گرفتهاند.
برای ورود به جمع ۴۰ کشور نخست، میزان مصرف سرانه باید دستکم حدود ۱۰۴ گیگاژول باشد؛ عددی که بلغارستان در مرز این فهرست ثبت کرده است.
این اعداد دقیقاً چه چیزی را اندازه میگیرند؟
شاید برای درک بهتر این اعداد تیاز به معادل سازی باشد؛
۱۰۰ گیگاژول به ازای هر نفر ≈ معادل منبع انرژی
برق ۲۷۷۷۸ کیلووات ساعت
بنزین / گازوئیل ~۲۷۰۰-۳۰۰۰ لیتر
گاز طبیعی ~۲۶۰۰-۲۷۰۰ متر مکعب
نفت ~۲.۴ تن معادل نفت
میانگین توان مداوم ~۳.۱۷ کیلووات ساعت به ازای هر نفر، در تمام طول سال است.
یک روش مفید برای تجسم این اعداد این است که تصور کنید یک نفر در یک سال ۱۰۰ گیگاژول مصرف کند؛ این مقدار، صرفاً از نظر محتوای انرژی، برای روشن نگه داشتن مداوم یک بخاری برقی ۲۰۰۰ واتی به مدت حدود ۱۳۹۰۰ ساعت - یا تقریباً ۱۹ ماه - کافی است. یا میتوان گفت برابر است با تقریباً معادل ۵۸ باک پر ۵۰ لیتری!
اما یک نکته مهم در خواندن این رتبهبندی وجود دارد: «تأمین انرژی به ازای هر نفر» با مصرف شخصی انرژی یکی نیست.
این شاخص، مجموع انرژی واردشده به اقتصاد یک کشور را در نظر میگیرد؛ از سوخت مورد استفاده صنایع و نیروگاهها گرفته تا انرژی بخش حملونقل و دیگر فعالیتهای اقتصادی، پیش از در نظر گرفتن تلفات ناشی از تبدیل انرژی.
بنابراین این اعداد الزاماً نشان نمیدهند مردم یک کشور در خانههایشان چه میزان انرژی مصرف میکنند یا ردپای انرژی هر فرد چقدر است.
برای مثال، سنگاپور و قطر بخش قابلتوجهی از انرژی خود را برای تولید، پالایش و فرآوری محصولاتی مصرف میکنند که در نهایت ممکن است به کشورهای دیگر صادر شود. به همین دلیل، یک اقتصاد کوچک و صادراتمحور میتواند در مصرف سرانه انرژی بالاتر از کشورهای بسیار بزرگ و پرجمعیت قرار بگیرد.
در نهایت، این رتبهبندی بیش از آنکه درباره «سبک زندگی مردم» باشد، تصویری از ساختار اقتصادی کشورها، صنایع آنها و میزان انرژی مورد نیاز برای چرخاندن اقتصادشان ارائه میدهد؛ تصویری که توضیح میدهد چرا کشوری مانند ایسلند در صدر قرار میگیرد و چرا برخی از بزرگترین اقتصادهای جهان حتی در جمع ۴۰ کشور نخست قرار نگرفتهاند.
