نگاهی بر فقر ساختاری و فرمول‌زدگی «خانوم والده»؛ خنداندن به چه قیمت؟

یادداشت مهمان- ندا الماسیان طهرانی، عضو انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی ایران؛ سینمای کمدی در تعریف اصیل و معتبر خود، فراتر از یک تفنن گذرا، آیینه‌ای انتقادی از تناقضات بنیادین زیست انسانی و جامعه‌شناختی است؛ ژانری غنی که در آن خندیدن، محصول انحطاط منطق نمایشی نیست، بلکه برآمده از تصادم دقیق شخصیت، موقعیت و بحران دراماتیک است. مواجهه با پدیده‌ای چون «خانوم والده» به کارگردانی سهیل موفق، گویای استقرار نگاهی کاملاً واژگون به این مدیوم است. فیلم از همان دقایق آغازین، پرده از هویتی واقعی برمی‌دارد که بیش از تعلق به هنر سینما، وابسته به منطق خط تولید کارگاهی و انباشت سرمایه در گیشه است.

در این اثر با سینما به شکل یک هنر روایی و ساختارمند روبه‌رو نیستیم؛ بلکه با ملغمه‌ای ناهمگون از تک‌موقعیت‌های بزن‌وبکوب، شوخی‌های اینستاگرامی و تلاش‌های مکانیکی برای گرفتن قهقهه از تماشاگر به هر بهایی مواجه می‌شویم. تکیه بر فرمول‌های مستعمل و تاریخ‌ مصرف‌گذشته نه نشانه‌ای از ذکاوت تجاری، بلکه گواهی آشکار بر فقر شدید ایده، خلاقیت و بینش زیبایی‌شناختی است. فیلم تمام هویت خود را بر سراب خنده‌سازی لحظه‌ای بنا نهاده و سینما را به سطح نمایشی فرودست تقلیل داده است.

بزرگ‌ترین آسیب «خانوم والده» در گام نخست، فروپاشی کامل مهندسی روایت و لکنت عمیق دراماتیک فیلمنامه حمزه صالحی است. ساختار روایی اثر از فقدان آشکار زنجیره علت و معلولی رنج می‌برد. ماجرای بدهکاری ۲ برادر و تقلا برای تصاحب ارثیه خانوادگی، ایده‌ای است که دهه‌ها در سینمای جریان اصلی و پاورقی‌های عامه‌پسند مصرف شده است؛ با این حال، فیلمساز نه تنها تلاشی برای بازتعریف یا آشنایی‌زدایی از این کهن‌الگو نکرده، بلکه حتی از پی‌ریزی حداقل‌های یک طرح داستانی منسجم نیز در مانده است. …