مشکل طرح ترامپ برای خفه کردن اقتصادی ایران؛ نقطه شکست وجود ندارد

جیمز جفری، سفیر سابق که در سه دولت آمریکا از جمله دوره اول ترامپ در خاورمیانه خدمت کرده، گفت: «این یک کارزار فرسایشی است و من مطمئنم وزارت خزانه‌داری این یا آن را برای پر کردن شکاف‌ها یا گسترش پوشش تحریم‌ها تغییر می‌دهد. اما، باور اینکه پس از ۲۰ سال تحریم‌های ایالات متحده و تجربه ایران در دور زدن آنها، [چیزی] تعیین‌کننده وجود خواهد داشت، دشوار است.»

این اذعانی است که بر عدم تقارن وضعیت تأکید می‌کند. دولت ترامپ در بحبوحه جنگی نامحبوب که قیمت نفت را به حدود ۹۰ دلار در هر بشکه رسانده و به افزایش هزینه‌های استقراض بلندمدت به بالاترین سطح خود در تقریباً دو دهه اخیر کمک کرده، در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای مهمی قرار دارد، زیرا امید به توافق صلح نزدیک به صفر است.

در همین حال، رهبران ایران این درگیری را حیاتی می‌دانند و به تهران دلیلی می‌دهند که به جای پذیرش شرایطی که معتقد است می‌تواند رژیم را به خطر بیندازد، درد اقتصادی فوق‌العاده را تحمل کند - به خصوص که تورم ایالات متحده همچنان بالا است و اوراق خزانه‌داری با قیمت‌های نجومی به فروش می‌رسند. بازده اوراق قرضه ۳۰ ساله دولت ایالات متحده، رقمی که ترامپ در گذشته به آن توجه داشته است، روز سه‌شنبه به بالاترین سطح خود از زمان بحران مالی جهانی رسید.

افزایش بازدهی اوراق قرضه به بالاترین سطح خود در نزدیک به دو دهه گذشته، صرفاً به دلیل جنگ شش ماهه نیست؛ کمبود سوخت جهانی و بی‌ثباتی گسترده‌تر، قیمت انرژی را برای مدت طولانی‌تری بالاتر نگه داشته و تهدید تورم مداوم را افزایش داده است. این امر، ریسک بیشتری را بر بازارهای اوراق قرضه جهانی که بارها در اثر شوک‌های مربوط به ترامپ آسیب دیده‌اند، تحمیل می‌کند.

یکی از مقامات سابق دولت ترامپ که نخواست نامش فاش شود، گفت: «من فکر می‌کنم فشار اقتصادی باید به روش‌های جدیدی که تاکنون ندیده‌ایم، به آنها وارد شود تا طرز فکر رژیم را تغییر دهد.» دولت هنوز مشخص نکرده است که چه اقدامات بیشتری را در نظر دارد، اما گزینه‌ها شامل تحت پیگرد قرار دادن بانک‌های بزرگ چینی که تجارت نفت ایران را تسهیل می‌کنند، گسترش تحریم‌های ثانویه بر کشورهایی که با ایران تجارت می‌کنند و مصادره دارایی‌های ایران تحت صلاحیت ایالات متحده به جای مسدود کردن آنها است.

رهبران ایران علناً تلاش‌های ایالات متحده برای تحریم و تسلیم آنها را مسخره کردند. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، در روز سه‌شنبه نوشت: «آمریکایی‌ها فکر می‌کنند فشار بیشتر بر ایران، امتیازاتی را به دست می‌آورد که هرگز بخشی از توافق نبوده‌اند. بسنت و [پیت] هگزت [وزیر جنگ] از حد خود فراتر رفته‌اند. منتظر نمانید تا گروه دلقک‌ها خرگوشی از کلاه خود بیرون بیاورند و گندی را که زده‌اید، پاک کنند.»

با این حال، دستیاران کاخ سفید همچنان ادعا می‌کنند که اهرم فشار به نفع آنهاست. یکی از مقامات دولتی که نخواست نامش فاش شود تا نظر ایالات متحده را به اشتراک بگذارد، گفت: «تحریم‌های خردکننده و یکی از موفق‌ترین محاصره‌هایی که اقتصاد ایران را فلج کرده و ایران را کاملاً ورشکسته کرده است. اهرم‌های زیادی وجود دارد که رئیس جمهور می‌تواند در هفته‌ها و ماه‌های آینده سخت‌تر از آنها استفاده کند.»

در شش ماه گذشته از آغاز جنگ ایران، ترامپ مجموعه‌ای از تاکتیک‌های فشار را برای خفه کردن اقتصادی ایران به کار گرفته است، از جمله جلوگیری فیزیکی از فروش مهمترین صادرات این کشور - نفت - به عنوان بخشی از محاصره دریایی مداوم بنادر ایران. دولت همچنین خریداران خارجی نفت ایران را تحریم کرده، ناوگان سایه کشتی‌های این کشور را که آن را حمل می‌کنند هدف قرار داده و به دنبال قطع ارتباط کشور با شبکه‌های مالی است که برای جابجایی پول از آنها استفاده می‌کند.

اما کسانی که در مذاکرات قبلی ایران کار کرده‌اند، می‌گویند این فشارها برای تسلیم شدن رژیم، به ویژه پس از شش ماه بمباران ایالات متحده که طبق آمار خود تهران بیش از ۳۰۰۰ ایرانی را کشته است، به هیچ وجه کافی نیست.

علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بین‌المللی بحران، گفت: «غیرقابل انکار است که فشار اقتصادی وجود دارد. سوال این است که آیا نقطه شکستی وجود دارد یا خیر و من می‌گویم برای رژیمی که برای بقای خود می‌جنگد و هرگز در انتقال درد اقتصادی به مردم خود تردید نکرده است، هیچ نقطه شکستی وجود ندارد.»

با این حال، ترامپ روز سه‌شنبه همچنان به صبر خود ادامه داد و نشان داد که آماده است اجازه دهد کارزار فشار به کار خود ادامه دهد. ترامپ در تروث سوشال نوشت: «هیچ مذاکره یا گفتگویی با جمهوری اسلامی ایران در جریان نیست یا برنامه‌ریزی نشده است. محاصره دریایی همچنان با قدرت و قوت کامل ادامه دارد. تنگه هرمز باز و فعال است. تمام مین‌های آبی برداشته یا منفجر شده‌اند!»

با این حال، نشانه‌هایی در داخل کاخ سفید وجود دارد که نشان می‌دهد تأثیرات اقتصادی نگرانی فزاینده‌ای است. جی دی ونس، معاون رئیس جمهوری، هفته گذشته در فاکس نیوز گفت که اولین هدف دولت در جنگ ایران «ارزان نگه داشتن نفت و گاز برای آمریکایی‌ها در سراسر کشور» بوده است. در همین حال، ترامپ بارها تأکید کرده که رأی‌دهندگان برای پایان دادن به جاه‌طلبی‌های هسته‌ای ایران، درد افزایش قیمت بنزین را تحمل خواهند کرد.

رأی‌دهندگان دیدگاه بدبینانه‌تری دارند. یک نظرسنجی رویترز/ایپسوس که این هفته منتشر شد، نشان داد میزان محبوبیت ترامپ ۳۳ درصد است - پایین‌ترین سطح در دوران ریاست جمهوری او. این نظرسنجی نشان داد که تقریباً ۸۰ درصد از آمریکایی‌ها - ۸۷ درصد از دموکرات‌ها و ۷۱ درصد از جمهوری‌خواهان - فکر می‌کنند دخالت ایالات متحده در ایران «برای مدت طولانی ادامه خواهد یافت».

اما برخی مقام‌های سابق دولت ترامپ، با این حال، امیدوارند صبر نتیجه دهد و کارزار فشار اقتصادی دولت مؤثر واقع شود، تا حدی به این دلیل که آنها گزینه‌های دیگر روی میز، از جمله اعزام نیروی زمینی ایالات متحده به ایران را از نظر سیاسی غیرقابل دفاع می‌دانند.

فرد فلیتز، رئیس دفتر سابق شورای امنیت ملی ترامپ و معاون رئیس بخش امنیت آمریکا در موسسه سیاست اول آمریکا، پیش‌بینی کرد که ایالات متحده می‌تواند ظرف ۳۰ تا ۶۰ روز «با ایرانی متفاوت» برخورد کند. او گفت: «فکر می‌کنم صبر بهترین رویکرد است. من معتقد نیستم یک حمله نظامی گسترده در حال حاضر بتواند تغییری در تغییر موضع رژیم ایجاد کند و به شدت با ایده تصرف جزیره خارک یا اعزام نیروهای آمریکایی مخالفم. مردم آمریکا این را نمی‌خواهند. این واقعاً ما را در یک باتلاق گرفتار می‌کند.»