نسبت طبقه متوسط و عقلانیت در ساختار حکمرانی

عصر ایران ؛ سجاد بهزادی ـ  یکی از جامعه‌شناسان مطرح و استاد تمام دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، به‌تازگی در مصاحبه با روزنامه اعتماد، با اشاره به عملکرد صداوسیما گفته است "بزرگ‌ترین خطای راهبردی صداوسیما این است که اساساً طبقه متوسط در آن هیچ جایگاهی ندارد. این طبقه، حاملان اصلی عقلانیت، توسعه و فرهنگ این مرزوبوم هستند، اما در رسانه ملی بایکوت شده‌اند.

صداوسیما به کل در مداری دیگر سیر می‌کند و توجهی به دگرگونی‌های عمیق اجتماعی ندارد. در شرایطی که دولت تمام توان خود را به کار گرفته تا پژواک واقعی صدای مردم باشد، صداوسیما دقیقاً در جهت عکس عمل کرده و مدام در کار فیلتر کردن و سانسور مطالبات واقعی جامعه است."

دکتر محمود سریع‌القلم نیز مدت‌ها پیش، با انتقاد از حاکم بودن "طبقه ضعیف" بر نهادهای قدرت، بر این نکته تأکید کرده بود که طبقه متوسط؛ شرط حکمرانی عقلانی است. او معتقد است طبقه متوسط، نه‌فقط از نظر مالی، بلکه از نظر فرهنگی، فکری، تحصیلاتی و ثبات روانی، موتور توسعه است و ظرفیت بیشتری برای مشارکت در حکمرانی عقلانی دارد. از نگاه او، تخصص واقعی با تجربه جهانی و تعلق به طبقه متوسط گره خورده است.

ماکس وبر، جامعه‌شناس کلاسیک آلمانی  نیز، اگرچه در نظریه‌ای مستقل،  شرط حکمرانی عقلانی را با طبقه متوسط پیوند نداد اما در تحلیل خود از عقلانی‌شدن جوامع مدرن، بر اهمیت حضور طبقه متوسط در ساختارها تأکید می‌کرد. از منظر وبر، حرکت به سوی جامعه مدرن مستلزم شکل‌گیری ساختارهایی است که در آن‌ها تخصص، شایستگی و قواعد عقلانی، مبنای تصمیم‌گیری و اداره امور عمومی باشند. 

واقعا نسبت طبقه متوسط و عقلانیت با ساختار حکم رانی و اجزاء این ساختار در جامعه ایران چیست و چرا آن قدر این مسئله مهم است؟ چرا امروز گفته می شود در جامعه ایران،  این طبقه دورتر و منزوی از همیشه قرار دارد؟ انفعال طبقه متوسط در سایه وضعیت سخت اقتصادی و عدم امکان مشارکت اجتماعی چه تهدید های برای ساختار و نظام حکم رانی خواهد داشت و چه عواملی تقویت کننده همین وضعیت است؟  اقتدار در پیوند با عوام فریبی نیست …