چطور می‌توان از یک رمان، فیلمی بزرگ ساخت؟ از «درخشش» تا «رگ‌یابی»

همشهری آنلاین: تقریباً هیچ‌چیز به‌اندازه اقتباس سینمایی از یک کتاب محبوب نمی‌تواند تماشاگران را به بحث و جدل بیندازد. بسیاری از مخاطبان پس از تماشای فیلم، به‌جای آنکه بگویند «دقیقاً همان چیزی بود که تصور می‌کردم»، از پایان تغییریافته، ساده‌سازی داستان یا انتخاب بازیگری که به نظرشان مناسب نقش نیست، شکایت می‌کنند. اما آیا اقتباس خوب الزاماً باید به کتاب وفادار بماند؟ لوئیز ویلدر، نویسنده کتاب «کتاب بهتر بود»، در مقاله‌ای در گاردین به این پرسش می‌پردازد و با بررسی اقتباس‌های موفق و ناموفق، به نتایجی می‌رسد که بسیاری از باورهای رایج درباره این هنر را زیر سؤال می‌برند. برای اقتباس خوب، کتاب لازم نیست شاهکار باشد

ویلدر در جریان پژوهش خود دریافت که کیفیت اثر ادبی اولیه، به‌تنهایی تعیین‌کننده موفقیت اقتباس نیست. گاهی رمان‌هایی معمولی به فیلم‌هایی درخشان تبدیل می‌شوند؛ مانند «آرواره‌ها»، «پدرخوانده» و «جن‌گیر». در مقابل، آثار ادبی بزرگ نیز می‌توانند دستمایه فیلم‌هایی موفق شوند؛ از جمله «رگ‌یابی»، «واسطه» و «یوزپلنگ». البته گاهی نتیجه در هر دو قالب به یک اندازه ضعیف است؛ مانند «رمز داوینچی» و «پنجاه طیف خاکستری» که به‌زعم نویسنده، کتاب‌هایی کم‌مایه بودند و به فیلم‌هایی کم‌مایه نیز تبدیل شدند.

به باور ویلدر، برخی داستان‌ها ذاتاً برای اقتباس مناسب‌ترند. رمان‌های جین آستن با روایت‌های عاشقانه و موانعی که بر سر راه عشق قرار می‌گیرند، قابلیت بازآفرینی در دوره‌های مختلف را دارند. فیلم «بی‌سرنخ» نیز نمونه‌ای درخشان از اقتباسی آزاد از جهان داستانی آستن است. داستان‌های کوتاه، با غافلگیری‌های ناگهانی و حرکت سریع به‌سوی پایان، برای سینما مناسب‌اند و افسانه‌ها و اسطوره‌ها نیز به‌دلیل انعطاف‌پذیری و فضای خالی‌ای که برای تخیل فیلم‌ساز باقی می‌گذارند، بارها بازآفرینی می‌شوند. گاهی خیانت به کتاب، بهترین راه وفاداری به سینماست …