مهندسی معکوس؛ جنگی که پس از پایان نبرد آغاز می‌شود

ایران در طول جنگ اخیر، توانسته تسلیحات عمل‌نکرده امریکا یا بقایای برخی از تجهیزات و سلاح‌ها را ضبط کند و آنها را در پروسه مهندسی معکوس قرار دهد. در این پروسه، شناسایی توانمندی‌های تسلیحاتی امریکا و استخراج دانش به‌کاررفته در این تسلیحات، می‌تواند منجر به تولید سلاح‌های پیشرفته‌تری از نمونه کشف شده باشند و رقیب اصلی آنها قلمداد شوند. علاوه بر آن، می‌تواند با دسترسی به اسرار مربوط به سیستم‌های هدایت، پارازیت و رادارگریزی صنایع نظامی امریکا، ترتیبات را برای مقابله با آنها طراحی کند. از این‌رو، ایران می‌تواند قابلیت دفاع در برابر آنها را برای خود ایجاد کند.

به گفته تحلیلگران سابق سازمان سیای امریکا، تهران در حال حاضر مشغول عملیات مهندسی معکوس روی موشک‌هایی مانند «تاماهاوک»، «پهپادهای‌ام‌کیو ۹ ریپر»، «موشک‌های Jassm» و «بمب‌های سنگرشکن GBU-۵۷» است تا بتواند به نحوه تولید آنها یا توسعه جایگزین‌های داخلی دست پیدا کند. نگرانی دیگر این تحلیلگران احتمال دریافت پشتیبانی فنی ایران از سوی روسیه و چین و افشای اطلاعات این تسلیحات و نهایتاً کاهش توانایی تهاجمی امریکاست.

موشک‌های تاماهاوک که پایه حملات دوربرد امریکا محسوب می‌شوند، اکنون در دام مهندسی معکوس ایران افتاده‌اند. پیدا شدن چند نمونه از این موشک‌ها در دو درگیری اخیر، فرصت خوبی به کارشناسان ایرانی داده تا سیستم‌های پیچیده هدایت آنها را بررسی کنند. سپاه پاسداران تأیید کرده این مهمات را به واحدهای تخصصی فنی سپرده و گفته برخی از آنها به‌خاطر اختلال نرم‌افزاری ایجاد شده توسط پدافند ایران، تقریباً سالم در مناطق بیابانی فرود آمده‌اند.

نگرانی اصلی امریکا این نیست که ایران عین تاماهاوک را بسازد، بلکه این است که با ترکیب دانش داخلی و فناوری‌های به‌دست‌آمده از این موشک‌ها، کروزهای پیشرفته‌تر، دوربردتر و پنهان‌کارتر تولید کند. ایران قبلاً هم با مهندسی معکوس پهپادهایی مثل RQ-۱۷۰ نشان داده در رمزگشایی فناوری‌های امریکایی مهارت بالایی دارد.

به‌طور کلی، مهندسی معکوس به عنوان یکی از اضلاع مهم در بازدارندگی و قدرت تهاجمی بسیار مورد توجه کشورهای متخاصم بوده است. به طوری که حتی مانعی برای آنها از استفاده از سلاح‌های پیشرفته یا حتی فروش آنها به دیگر کشورها شده و آن را در محدودیت قرار داده است. به‌طور نمونه، در زمان جنگ اوکراین، نتانیاهو اعلام کرد که تل‌آویو سامانه دفاع هوایی «گنبد آهنین» و برخی تسلیحات دیگر را در اختیار اوکراین قرار نمی‌دهد، زیرا ترس آن را دارد که این سامانه‌ها به دست ایرانی‌ها بیفتد و آنها مهندسی معکوس انجام دهند.

در طول جنگ اوکراین منابع غربی مدعی بودند که روسیه برخی تسلیحات و تجهیزات امریکایی و ناتو را که در اوکراین به غنیمت گرفته شده، به ایران منتقل کرده است تا تهران از آنها برای مهندسی معکوس و توسعه سامانه‌های نظامی خود استفاده کند. آنها به این نکته معترف بودند که تهران توانایی و مهارت قابل‌توجهی در توسعه سامانه‌های بومی بر پایه تجهیزات امریکایی به دست آمده از خود نشان داده است. ایران پیش‌تر با مهندسی معکوس تجهیزات امریکایی، موشک ضدتانک طوفان را بر پایه موشک تاو توسعه داده و پس از رهگیری پهپاد امریکایی آرکیو-۱۷۰ سنتینل در سال ۲۰۱۱ نیز از فناوری آن برای ساخت پهپادهای بومی استفاده کرده است.

یکی دیگر از عوامل هراس و نگرانی امریکا از مهندسی معکوس، اشاعه و ترویج فناوری‌های نظامی میان دیگر کشورها همچون چین و روسیه و همچنین جبهه مقاومت است. رویدادی که می‌تواند تهدیدات موجود علیه امریکا را در سراسر منطقه و در میان رقبای این کشور تشدید کرده و هم‌زمان توان تهاجمی آن را کاهش دهد. به‌ویژه در شرایطی که قدرت نظامی، مهم‌ترین پشتوانه حفظ هژمونی امریکا محسوب می‌شود.

جاناتان لرد، کارشناس ارشد مرکز امنیت جدید امریکا، با اشاره به سابقه ایران در مهندسی معکوس موشک تاو و تولید موشک طوفان، هشدار داد که تهران می‌تواند همین روند را درباره تسلیحات استینگر و جاولین نیز دنبال کند. به گفته او، چنین توانمندی در صورت انتقال به جبهه مقاومت می‌تواند هواگردهای نظامی و غیرنظامی منطقه و همچنین تانک‌های اسرائیلی از جمله مرکاوا را با تهدید جدی مواجه کند.

نتانیاهو پیش‌تر گفته بود که برخی از سلاح‌های غربی ارسال‌شده به اوکراین، در مرزهای اسرائیل مشاهده شده‌اند و به همین دلیل تل‌آویو از ارسال برخی تسلیحات به کی‌یف، به‌دلیل احتمال انتقال آنها به ایران خودداری می‌کند. این واکنش‌ها نشان می‌دهد که توانمندی ایران در مهندسی معکوس می‌تواند در درگیری‌های آینده به عاملی مؤثر برای افزایش هزینه‌ها و تحمیل خسارت به طرف مقابل در کل منطقه تبدیل شود. در واقع، مهندسی معکوس دیگر صرفاً ابزاری برای بازتولید تجهیزات نظامی نیست، بلکه به یکی از مؤلفه‌های مهم قدرت دفاعی و تهاجمی ایران تبدیل شده است.

این موضوع با بازسازی سریع زیرساخت نظامی ایران پس از حملات اخیر هم ترکیب می‌شود. وال‌استریت ژورنال در ماه گذشته گزارش داد که تصاویر ماهواره‌ای از بازسازی سریع پایگاه‌های موشکی، تونل‌ها و مراکز تولید ایران حکایت دارد و همین مسئله باعث نگرانی برخی مقام‌های امریکایی شده است. وضعیت پیش برنده کنونی مهندسی معکوس ایران محصول سلسله اقدامات جسورانه‌ای بود که از زمان جنگ کلید خورد. در همان زمان تجهیزات سازمانی ناتو که در اختیار حزب بعث بود، تحت مهندسی معکوس قرار گرفت که تا بعد از سقوط صدام کسی از این اقدام اطلاعی نداشت.

از سلاح‌های کلیدی در دوران دفاع مقدس، موشک ضدتانک «تاو» بود. محدودیت شدید تأمین این موشک ایران را به سمت مهندسی معکوس و تولید داخلی این سلاح سوق داد. پس از جنگ نیز تحریم‌های تسلیحاتی و هزینه بالای خرید تجهیزات از معدود تأمین‌کنندگان خارجی باعث شد ایران به طور جدی مسیر خودکفایی و تولید مستقل تجهیزات نظامی را دنبال کند.

از این رو، مهندسی معکوس نقش مهمی در بومی‌سازی صنایع نظامی نیز داشته است. ایران با بهره مندی از دانش به کار رفته در تسلیحات ضبط شده توانسته نمونه‌های ارتقا یافته آنها را تولید کند و با تلفیق با دانش و توانمندی‌های بومی، نسل جدیدی از تجهیزات و سامانه‌های نظامی را تولید و توسعه دهد.

راه تقویت بنیه دفاعی رهبر شهید را پر قدرت ادامه می‌دهیم

در آستانه ۳۱ مرداد، روز صنعت دفاعی و همزمان با چهلمین روز تشییع و تدفین رهبر شهید انقلاب اسلامی، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح با گرامیداشت یاد و خاطره آن شهید والامقام، بر تداوم راه و آرمان‌های ایشان در تقویت اقتدار دفاعی کشور و تجدید میثاق با رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای (حفظه‌الله) تأکید کرد.

در بخشی از این بیانیه تصریح شده است: اکنون در چهلمین روز آن تشییع و تدفین تاریخی، گردهم می‌آییم تا ضمن گرامیداشت یاد و خاطره رهبر شهید انقلاب اسلامی، با رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای (حفظه‌الله)، تجدید میثاق کنیم و بر ادامه راه قائد شهید و تبعیت از رهنمودهای معظم له تأکید دوباره داشته باشیم. میثاق با مسیری روشن و نورانی که برای سربلندی ایران اسلامی و عزت امت اسلام پیموده شده و امروز باید با همان ایمان، استواری و اراده ادامه پیدا کند.

این مراسم در آستانه ۳۱ مرداد، روز صنعت دفاعی، معنایی برای خانواده بزرگ وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح معنایی دیگر دارد. رهبر شهید انقلاب اسلامی در سال‌های مسئولیت و هدایت کشور، همواره توجه ویژه‌ای به تقویت بنیه دفاعی، خوداتکایی و پیشرفت صنعت دفاعی داشتند و بر اعتماد به جوانان، دانشمندان و متخصصان ایرانی و عبور از وابستگی در تأمین نیازهای دفاعی کشور تأکید می‌کردند.

بخش مهمی از مسیر پیشرفت صنعت دفاعی کشور، با هدایت و حمایت‌های آن شهید بزرگوار طی شد، مسیری که از خودباوری آغاز شد و به شکل‌گیری ظرفیت‌های گسترده علمی، فناورانه و صنعتی در کشور انجامید. امروز در آستانه روز صنعت دفاعی، گرامیداشت چهلمین روز تشییع و تدفین رهبر شهید، یادآور مسئولیتی است که در برابر این میراث ارزشمند برعهده داریم؛ اینکه راهی را که ایشان برای ساختن قدرت دفاعی کشور ترسیم کردند، با قدرت ادامه دهیم و آن را متناسب با نیازها و تهدیدهای جدید، پیشرفته‌تر و مستحکم‌تر کنیم. کد مطلب 6921393