ساخت داخل؛ به چه قیمت، با چه دستاوردی

مکث: نویسنده در یادداشت‌هایی که هر یک مستقل از دیگری است می‌کوشد با نگاهی تازه به پیوند انرژی و توسعه در ایران و جهان، به آگاهی عمومی کمک کند. این یادداشت، شانزدهمین شماره از این مجموعه است.

هر چند احداث نیروگاه و پالایشگاه ظرفیت تأمین انرژی کشور را افزایش می‌دهد ولی افزایش ظرفیت به‌تنهایی برای توسعه صنعتی کافی نیست. صنایع به زیرساختی نیاز دارند که بتوانند برای تأمین پایدار انرژی و تداوم تولید به آن اتکا کنند. پایداری این زیرساخت‌ها نیز به نگهداری، تعمیر و جایگزینی به‌موقع تجهیزات وابسته است. ساخت داخل از همین مسیر با توسعه پیوند می‌خورد.

ساخت داخل می‌تواند دسترسی به تجهیزات و خدمات مورد نیاز را تسهیل  و زمینه شکل‌گیری دانش و توان مهندسی در کشور را فراهم آورد. بااین‌حال، هر نوع تولید داخلی  به ایجاد این قابلیت‌ها منجر نمی‌شود. پرسش اصلی این است که توان تولیدی ایجادشده تا چه اندازه به استمرار عرضه انرژی، کاهش آسیب‌پذیری زیرساخت‌ها و ارتقای توان صنعتی کمک می‌کند؟ از تولید تجهیز تا استمرار خدمت

اهمیت یک قطعه الزاما با ارزش مالی آن متناسب نیست. کمبود قطعه‌ای ارزان‌قیمت می‌تواند مجموعه‌ای بزرگ را متوقف کند. بنابراین، امنیت تأمین را نباید صرفا با میزان درصد خرید داخلی یا خارجی سنجید. معیار مهم‌تر، دسترسی به‌موقع و مطمئن به تجهیزات، مواد و خدماتی است که استمرار کارکرد زیرساخت به آنها وابسته است. اولویت حمایت صنعتی نیز باید با توجه به اهمیت عملیاتی هر قلم، امکان جایگزینی آن و پیامدهای ناشی از کمبودش تعیین شود.

برای مثال، در پالایشگاه‌های نفت و گاز، انتخاب کاتالیست برای واحدهای پالایشی اهمیت زیادی دارد. قیمت خرید کاتالیست باید در کنار فعالیت و پایداری، عمر کارکرد، اثر بر کیفیت محصول، میزان خوردگی احتمالی و هزینه تعویض آن سنجیده شود. نمونه ارزان‌تر، اگر زودتر به تعویض نیاز پیدا کند یا عملکرد واحد را کاهش دهد، دیگر انتخابی اقتصادی‌ برای صنعت نیست.

ارزش توان داخلی نباید فقط با تحویل محصول سنجیده شود و موارد مهمی چون تأمین سریع محموله جایگزین ،توان عیب‌یابی، اصلاح عملکرد و نتایج مثبت در آزمون های معتبر آزمایشگاهی و عملیاتی  بخشی از ارزش واقعی آن است.  از سهم داخلی تا توان صنعتی …