سرمقاله خراسان/ ابهامات سوخت دوم! | آخرین خبر

سوخت دوم یعنی گازوئیل در ایران برای کشاورز لیتری ۳۰۰ تومان و برای بخش صنعت لیتری ۳۲هزار تومان قیمت‌گذاری می‌شود؛ درحالی‌که بنا بر ارقام مطرح‌شده، قیمت همین سوخت در بازار آزاد به حدود ۷۰هزار تومان و در کشورهای همسایه به بیش از ۲۰۰هزار تومان می‌رسد. این فاصله قیمتی، یارانه سوخت را از یک ابزار حمایتی به مسئله‌ای پیچیده در اقتصاد ایران تبدیل کرده است؛ مسئله‌ای که یک‌سوی آن کشاورزان معترض و صنایع ناراضی ایستاده‌اند و سوی دیگر آن، پرسشی بی‌پاسخ درباره سرنوشت حجم عظیمی از سوخت یارانه‌ای قرار دارد: این سوخت دقیقاً کجا می‌رود؟

قاچاق سوخت یکی از چالش‌های جدی اقتصاد ایران است؛ اما توضیح این پدیده صرفاً با اشاره به اختلاف قیمت‌ها کافی نیست. پرسش مهم‌تر آن است که چگونه سوختی که با نرخ‌های بسیار پایین‌تر از قیمت بازار توزیع می‌شود، می‌تواند همزمان به کالایی کمیاب برای مصرف‌کنندگان داخلی و کالایی پرسود در بازارهای غیررسمی تبدیل شود. اگر قیمت گازوئیل در بازار آزاد حدود ۷۰هزار تومان و در کشورهای همسایه بیش از ۲۰۰هزار تومان باشد، انگیزه اقتصادی برای انحراف سوخت قابل‌توجه است. بااین‌حال، وجود این انگیزه به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که سوخت تخصیص‌یافته به هر بخش مشخص، منحرف‌شده است؛ برای پاسخ باید مسیر توزیع و مصرف واقعی آن را بررسی کرد.

گزارش مربوط به سهمیه سوخت کشاورزی در خراسان، نمونه‌ای از پیچیدگی این مسئله را نشان می‌دهد. بر اساس اظهارات مسئولان این بخش، سهمیه سوخت وزارت جهاد کشاورزی در مقطعی به ۲.۵ میلیارد لیتر کاهش یافت؛ کاهشی که به گفته آنان، با تغییر مبنای محاسبه ساعات کارکرد ماشین‌آلات کشاورزی ارتباط داشت. در این محاسبات، برای کارکرد تراکتورها به‌جای حدود ۱۴ تا ۱۴٫۵ ساعت، رقم ۱۰٫۵ ساعت مبنا قرار گرفت. مسئولان استانی معتقدند این تغییر، بدون توجه کافی به شرایط واقعی فعالیت کشاورزی، به کمبود سوخت در استان‌ها انجامیده است. …