فشار توأمان جنگ و حکمرانی ناعادلانه با کشاورزان چه می‌کند؟

تجربه دو بار جنگ مستقیم با آمریکا و اسرائیل، و همچنین تداوم سیاست‌های اشتباه گذشته، بخش حقیقی و مولد اقتصاد کشور را در بحرانی فروبرده که شاید بتوان گفت یکی از بی‌سابقه‌ترین بحران‌های اقتصادی کشور در حال وقوع است. این بحران در آمارهای مختلف نشان داده شده که یکی از مهمترین این آمارها، رشد اقتصادی منفی سال 1404 است که در آن بخش‌های مولد، یعنی صنعت و کشاورزی، نیز رشد منفی داشته‌اند. 

بیشتر کارشناسان در تحلیل‌های خود تنها به مشکلات بخش صنعت توجه می‌کنند فارغ از اینکه کشاورزی نیز یکی از مهمترین ارکان رشد و توسعه اقتصادی است بنابراین ضرورت یک نگاه ویژه به مشکلات بخش کشاورزی در این روزها، بیش از پیش احساس می‌شود. در این راستا، مریم شکرانی، فعال رسانه‌ای، در پستی در شبکه اجتماعی ایکس، نوشت: «کشاورزان وضعیت وخیمی را تجربه می‌کنند. قیمت انواع کود از زمستان سال گذشته تاکنون بین ۷ تا ۱۱ برابر شده است. قیمت سم و بذر و سایر نهاده‌های کشاورزی شرایط مشابه دارد و دولت امسال ۳۰ درصد سهمیه سوخت ماشین‌آلات کشاورزی را کاهش داده. قطع برق چاه‌های کشاورزی هم قوز بالا قوز شده است.»

هامان هاشمی در گفت‌وگو با «توسعه ایرانی»: افزایش قطعی برق چاه‌های کشاورزی یکی از نمادهای مظلومیت بخش کشاورزی در اقتصاد کشور است و به شدت اعتقاد دارم که نگاه حکمرانی، در سنوات گذشته، به بخش کشاورزی، توام با عدالت نبوده است و ازاین‌رو در حکمرانی انرژی در بخش کشاورزی نیازمند مهندسی مجدد هستیم

لازم به ذکر است که از سال 1403، پتروشیمی‌ها اقدام به افزایش قیمت کودهای شیمیایی کرده بودند که این روند هنوز هم قطع نشده و با حملات نظامی به پالایشگاه‌ها، وضعیت تامین این نهاده وخیم‌تر از گذشته نیز شده است. باید توجه داشت که حتی قبل از آسیب به پتروشیمی‌ها، کود یارانه‌ای به سختی به کشاورزان اختصاص می‌یافت و بازار آزاد، و به عبارت بهتر «سیاه»، برای کودهای شیمیایی شکل گرفته بود.

حتی صدای وزیر جهاد هم درآمد!

همانطور که اشاره شد، در کنار مشکلاتی نظیر افزایش قیمت نهاده‌های اولیه تولید بخش کشاورزی، سهمیه سوخت ماشین‌آلات این بخش نیز 30 درصد کاهش یافته است.

این موضوع حتی واکنش وزیر جهاد کشاورزی را نیز به همراه داشت. غلامرضا نوری 31 تیرماه، اظهار کرده بود: «سال گذشته ۲.۷ میلیارد لیتر سوخت در اختیار مجموعه کشاورزی قرار گرفت که امسال به ۲.۴ میلیارد لیتر کاهش یافته است. این در حالی است که باید همان رقم سال گذشته در اختیار کشاورزان قرار گیرد؛ از این رو وزارت نفت، هیأت دولت و ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز باید به این موضوع ورود کنند.» وزیر جهاد تاکید کرده بود که ۸۵ درصد امنیت غذایی مبتنی بر تولید داخل است و نباید عدم اختصاص امکانات به کشاورزان، باعث کاهش تولید شود.

قرار گرفتن چاه‌های کشاورزی  در اولویت خاموشی!

در سال جاری قطعی برق خانگی هم بسیار دیرتر از سال‌های گذشته آغاز شد و هم تعداد نوبت‌ها در هفته کاهش پیدا کرد. همچنین با پیگیری صنعت‌گران، قطعی برق کارخانه‌های استان تهران به یک روز در هفته کاهش یافت. این امر در نگاه اولیه شاید بهبود ناترازی برق کشور به نظر برسد اما گزارش‌ها حاکی از افزایش خاموشی‌های بخش کشاورزی است که می‌توان گفت بار اصلی ناترازی برق بر دوش کشاورزان قرار گرفته است.

پیمان عالمی، رئیس اتاق اصناف کشاورزی و منابع طبیعی ایران، در نشست خبری 5 مرداد، گفته بود: «قرار گرفتن چاه‌های کشاورزی در اولویت خاموشی و بی‌توجهی به تولید غذا و سفره مردم قابل پذیرش نیست. این موضوع در شرایط جنگی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا استقلال کشور به توان تولید غذا وابسته است.» همچنین به گفته او، تعرفه برق چاه‌های کشاورزی ۴۱۲ برابر شده است!

گرانی کود در پی تبعات جنگ

نایب‌رئیس دوم کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی ایران در گفت‌وگو با «توسعه ایرانی»، در واکنش به افزایش 7 تا 11 برابری قیمت نهاده‌های کشاورزی، و به خصوص کود شیمیایی، اظهار کرد: طبیعتا موضوع کود یکی از ارکان اصلی کشاورزی است که در راستای امنیت غذایی تعریف می‌شود.

هامان هاشمی تصریح کرد: در کنار کیفیت محصولات کشاورزی، باید به کمیت تولید هم توجه داشته باشیم و موضوع تغذیه و مدیریت مزارع یکی از اصول اساسی در این قضیه است اما متاسفانه افزایش قیمت کود و در دسترس نبودن آن، تاثیر منفی بر کمیت تولید خواهد گذاشت.

او درباره علت رخ دادن چنین شرایطی، بیان داشت: باید به خاطر داشته باشیم که کشور در شرایط جنگی است و با توجه به اینکه تنگه هرمز، یک گذرگاه بین‌المللی است و بسیاری از مواد پایه پتروشیمی و تولیدات کود از این محل برای دنیا تامین می‌شود، امروزه با مسدود شدن این گذرگاه، چالش کمبود کود به جغرافیای ایران محدود نمانده بلکه اساسا صنعت کشاورزی در سرتاسر دنیا تحت‌تاثیر جنگ ایران و آمریکا قرار گرفته است و شاهد این هستیم که روزانه اخبار مختلفی از کشورهای جهان، از استرالیا گرفته تا آمریکا، به گوش می‌رسد که به علت عدم دسترسی به کود، الگو و سطح کشت تغییر پیدا کرده است.

این کارشناس حوزه کشاورزی افزود: ما هم به عنوان یکی از ارکان اصلی درگیر در این جنگ و تحریم‌های ظالمانه، محدودیت‌هایی در تامین کودهای شیمیایی داریم که طبیعتاً با توجه به افزایش نرخ ارز و محدودیت‌هایی که در جابه‌جایی پول در بازارهای بین‌المللی داریم، این افزایش نرخ کود در بازار داخلی ما نیز رخ داده است.

او الزام به یک مدیریت در طراحی مدل برای الگوی کشت و همچنین تخصیص بر اساس ظرفیت‌های تولیدی استان‌ها را یکی از راهکارهای مقابله با این پدیده دانست و درباره راهکار دیگر گفت: جایگزینی کودهای بیولوژیک تنها راهکار فنی و منطقی است و می‌توان از این ظرفیت استفاده کرد تا بتوانیم افزایش قیمت و کمبود کودهای شیمیایی را مدیریت کنیم.

نایب‌رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی: ایران به عنوان یکی از ارکان اصلی درگیر در این جنگ و تحریم‌های ظالمانه، در کنار سایر کشورهای جهان، محدودیت‌هایی در تامین کودهای شیمیایی دارد که طبیعتاً با توجه به افزایش نرخ ارز و محدودیت‌هایی که در جابه‌جایی پول در بازارهای بین‌المللی داریم، این افزایش نرخ کود در بازار داخلی ما نیز رخ داده است

کاهش سهمیه سوخت در پی آسیب به پتروشیمی‌ها

هاشمی درباره کاهش 30 درصدی سهمیه سوخت ماشین‌آلات کشاورزی، مجددا به شرایط جنگی کشور اشاره و اظهار کرد: باید توجه کنیم که در پی تجربه جنگ 12 روزه و 40 روزه، به شدت منابع درآمدی دولت محدود شده و در همین حال، هزینه‌های حضور ایران در جنگ، رو به افزایش است. او درباره علت کاهش 30 درصدی سهمیه سوخت ماشین‌آلات کشاورزی، عنوان کرد: با توجه به مشکلاتی که در صنعت پتروشیمی داشتیم، و حملاتی که به صنعت پایه کشور در حوزه پتروشیمی شد، شاهد محدودیت‌هایی برای تامین سوخت ماشین‌آلات بخش کشاورزی هستیم و متاسفانه باید بگویم در حکمرانی کشور یک رویکرد منطقی برای بخش کشاورزی دیده نمی‌شود.

با توجه به مشکلاتی که در صنعت پتروشیمی داشتیم، و حملاتی که به صنعت پایه کشور در حوزه پتروشیمی شد، شاهد محدودیت‌هایی برای تامین سوخت ماشین‌آلات بخش کشاورزی هستیم و متاسفانه یک رویکرد منطقی برای بخش کشاورزی در حکمرانی کشور، دیده نمی‌شود

نایب‌رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی ایران ادامه داد: در چندسال اخیر، تمام تصمیم‌سازان کشور به بحران ناترازی انرژی اذعان داشته‌اند و تلاش‌هایی برای حل مشکلات ناترازی انرژی شکل گرفته است. در همین حال باید با یک سرمایه‌گذاری منطقی و درست، به سمت تولید انرژی‌های دوست‌دار محیط‌زیست، نظیر استفاده از ظرفیت پنل‌های خورشیدی یا انرژی‌های پاک، برویم که هم در تولید انرژی به پایداری برسیم و هم از محیط‌زیست خود صیانت کنیم.

نگاه ناعادلانه به تامین انرژی کشاورزی

هاشمی تاکید کرد که نگاه درستی در کشور برای تخصیص انرژی بخش کشاورزی وجود ندارد. او با اشاره به اینکه برخوردهای صنعت و کشاورزی مقابل قطعی برق متفاوت است، توضیح داد: تامین انرژی تمام ارکان تولید مهم است اما در بخش صنعت، زمانی که با محدودیت تامین برق مواجه می‌شویم، می‌توان با تغییر شیفت تولید، با این پدیده مقابله کرد. برای مثال اکنون برای شهرک‌های صنعتی، طبق جداول هفتگی، قطعی برق پیش‌بینی شده است و کارگاه‌های صنعتی این امکان را دارند که در زمان‌هایی دیگر، نظیر شیفت شب یا روزهای تعطیل، تولید خود را ادامه دهند.

این فعال اقتصادی افزود: اما در کشاورزی مصرف انرژی تابع شرایط فیزیولوژیک گیاه هم هست. یعنی در برخی شرایط نمی‌توان آبیاری را به هفته بعد یا حتی روزهای دیگر موکول کرد چرا که گیاه، به دلیل نیاز فیزیولوژیکش، در همان زمان مقرر نیاز به آبیاری دارد.

هاشمی خاطرنشان کرد: در حکمرانی انرژی در بخش کشاورزی نیازمند مهندسی مجدد هستیم. فارغ از این مهندسی مجدد، در این روزهایی که شرایط ویژه جنگی بر کشور حاکم است، می‌توانیم سهمیه سوخت یا برق را بر پایه الگوی کشت و یا بر اساس ظرفیت تولید و بهره‌وری هر استان، تخصیص بدهیم.

او در پایان، افزایش نوبت‌های قطع برق چاه‌های کشاورزی، در مقابل کاهش قطعی برق بخش صنعت و خانگی را یکی دیگر از نشانه‌های حکمرانی اشتباه در تامین انرژی بخش کشاورزی دانست و تصریح کرد: افزایش قطعی برق چاه‌های کشاورزی یکی از نمادهای مظلومیت این بخش در اقتصاد کشور است و به شدت اعتقاد دارم که نگاه حکمرانی، در سنوات گذشته، به بخش کشاورزی، توام با عدالت نبوده است!

  کپی شد