بازار
اما ماجرا به همین‌جا ختم نشد. سفارت بریتانیا خود نیز در شناسایی خودروهای مجهز به رادیو فعال شد و شماره آنها را در اختیار شهربانی قرار داد. دستگاه‌های جمع‌آوری‌شده نیز تا پایان جنگ جهانی دوم در اختیار شهربانی باقی ماندند.
این اتفاق در کشوری رخ می‌داد که کمتر از هفت ماه از اشغال نظامی آن به دست نیروهای بریتانیا و شوروی گذشته بود. ایران در آن زمان اگرچه دولت، مجلس و دستگاه‌های اداری خود را حفظ کرده بود، اما بخش مهمی از تصمیم‌های سیاسی، اقتصادی، نظامی و حتی رسانه‌ای آن زیر سایه قدرت‌های اشغالگر قرار داشت.
ماجرای رادیوهای اتومبیل یکی از نمونه‌های کمتر شناخته‌شده این مداخله است؛ واقعه‌ای که با بررسی اسناد مربوط به آن، تصویری روشن‌تر از مناسبات دولت ایران و سفارت بریتانیا در سال‌های جنگ جهانی دوم به دست می‌دهد.
سهیلی؛ نخست‌وزیری در سایه اشغال
برای درک اهمیت این واقعه باید کمی به عقب بازگشت.
پس از استعفای محمدعلی فروغی از نخست‌وزیری در اسفند ۱۳۲۰، مجلس شورای ملی درگیر انتخاب جانشین او بود. در رأی‌گیری غیررسمی و مخفی نمایندگان، نام‌های فروغی، احمد قوام و چند سیاستمدار دیگر مطرح شدند. در منابع تاریخی درباره تعداد آرای فروغی اختلاف وجود دارد؛ در روایتی ۴۵ رأی و در روایتی دیگر ۴۷ رأی برای او ذکر شده است. قوام نیز ۳۹ رأی داشت و علی سهیلی تنها چهار رأی به دست آورد.
با این حال، سرانجام علی سهیلی به نخست‌وزیری رسید.
نقش دیپلمات‌های خارجی در این انتخاب نیز قابل توجه بود. بنا بر روایت‌های تاریخی، بولارد ابتدا سیدحسن تقی‌زاده را گزینه مناسبی برای نخست‌وزیری می‌دانست، اما پس از نپذیرفتن این مسئولیت از سوی او، از سهیلی حمایت کرد. این موضوع را باید به‌عنوان روایتی درباره نفوذ دیپلماتیک بریتانیا در انتخاب نخست‌وزیر دید، نه اینکه آن را به‌تنهایی سند تعیین نخست‌وزیر از سوی سفارت بدانیم. …
![[شجاع‌الدین ابراهیمی] وجدان‌های گندآگند، اعتقادات گیج‌آگیج](/news/u/2026-11-09/ettelaat-hh240.jpg)
