مسکو و آفریقا؛ رقابت قدرت‌ها در قاره فرصت‌ها

حسین‌ پرورش - کارشناس حوزه بین‌الملل

سومین اجلاس سران روسیه و آفریقا در روزهای ۲۸ و ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ در مسکو، در شرایطی برگزار شد که آفریقا بیش از هر زمان دیگری به کانون توجه و رقابت قدرت‌های جهانی تبدیل شده است.

حضور نمایندگان ۴۸ کشور آفریقایی، از‌جمله ۲۲ کشور در سطح رئیس کشور یا دولت، فراتر از یک رویداد دیپلماتیک، نشان‌دهنده جایگاه فزاینده این قاره در معادلات نوین بین‌المللی و عزم مسکو برای تحکیم موقعیت خود در آن بود. روسیه در پی آن است که پیوندهای تاریخی و سیاسی خود با آفریقا را به شراکتی پایدار در عرصه‌های اقتصادی، امنیتی و فناورانه ارتقا دهد. با این حال، اهمیت واقعی اجلاس را باید در تحول جایگاه آفریقا از موضوع رقابت قدرت‌ها به بازیگری مؤثر در شکل‌دهی به نظم جهانی جست‌وجو کرد.

آفریقا؛ از میراث استعمار تا مطالبه نظم چندقطبی

یکی از محورهای برجسته اجلاس، تأکید بر ضرورت شکل‌گیری نظم چندقطبی و پایان‌دادن به مناسبات نابرابر در نظام بین‌الملل بود. پوتین با یادآوری حمایت اتحاد شوروی از جنبش‌های استقلال‌طلبانه آفریقا، کوشید روسیه را به‌عنوان شریکی تاریخی معرفی کند که مناسبات خود با این قاره را بر پایه احترام به حاکمیت ملی و منافع متقابل تعریف می‌کند. این گفتمان، به‌ویژه در کشورهای ساحل که در سال‌های اخیر شاهد بازنگری در روابط خود با قدرت‌های غربی بوده‌اند، از ظرفیت پذیرش سیاسی برخوردار است.

با این حال، استقبال آفریقایی‌ها از مسکو را نباید به معنای همسویی راهبردی با روسیه دانست. بسیاری از دولت‌های این قاره نه در پی جایگزینی یک قدرت خارجی با قدرتی دیگر، بلکه درصدد تنوع‌بخشی به شرکای بین‌المللی و افزایش قدرت چانه‌زنی خود هستند. مطالبه اصلاح ساختار شورای امنیت، افزایش سهم آفریقا در نهادهای مالی بین‌المللی و برخورداری از جایگاهی متناسب با وزن جمعیتی و سیاسی این قاره، نشان می‌دهد که آفریقایی‌ها رقابت قدرت‌ها را فرصتی برای بازتعریف موقعیت خود در نظام جهانی می‌دانند.

اقتصاد؛ آزمون واقعی نفوذ روسیه …