خیر ماندگار به روایت زنان ایرانی

به گزارش خبرگزاری ایمنا، آفتاب صبح، آرام روی آجرهای مسجد ایلچی می‌لغزد و خودش را به کاشی‌های قدیمی می‌رساند. سردر مسجد، برخلاف بسیاری از بناهای باشکوه اصفهان در نگاه نخست ساده به نظر می‌رسد، اما چند قدم نزدیک‌تر که می‌شوی، جزئیات یکی‌یکی خودشان را نشان می‌دهند؛ کتیبه‌هایی که بر تن بنا نشسته‌اند، ترکیب خط و کاشی، ایوانی که عمیق‌تر از ظاهر آرامش حرف برای گفتن دارد و محراب‌هایی که قرن‌هاست شاهد رفت‌وآمد آدم‌ها بوده‌اند.

اینجا مسجد ایلچی است؛ یکی از بناهای به‌جامانده از عصر صفوی در اصفهان، اما میان تمام این آجرها و کاشی‌ها، یک نام اهمیت دیگری دارد؛ نام زنی که قرن‌ها پیش، بخشی از دارایی خود را به ساخت این بنا اختصاص داد.

محمد فاتحی، کارشناس گردشگری و اصفهان‌شناس در برابر سردر مسجد ایلچی می‌ایستد و روایت بنا را به تاریخ آن پیوند می‌زند. به گفته وی، این مسجد در سال ۱۰۹۷ هجری قمری ساخته شده و بانی آن صاحب سلطان بیگم، دختر حکیم‌الملک ایلچی بوده است؛ زنی که در عصر صفوی، چنین بنای بزرگی را وقف کرد.

فاتحی تأکید می‌کند که همین موضوع، اهمیت دیگری به مسجد می‌دهد؛ اینکه یک بانوی خیر در آن دوره، در ساخت و وقف چنین بنایی نقش داشته و این مسئله، نشانه‌ای از حضور پررنگ زنان خیر در تاریخ اصفهان است.

حالا اگر نگاه از سردر مسجد عبور کند و به داخل بنا برسد، روایت دیگری آغاز می‌شود؛ روایتی که این بار به هنر مربوط است، کتیبه‌های مسجد با خط محسن امامی نوشته شده‌اند؛ نامی که خود به یکی از خاندان‌های شناخته‌شده خوشنویسی و هنر اصفهان پیوند دارد. روی این کتیبه‌ها آیاتی از قرآن دیده می‌شود؛ از جمله «اذا جاء نصرالله» و «انما یعمر مساجد الله...»؛ آیاتی که قرار نیست فقط فضای مسجد را زیباتر کنند، بلکه معنای بنا را نیز پیش چشم مخاطب قرار می‌دهند.

مسجد، صحن کوچکی دارد، چند ورودی و دو محراب، اما ایوان جنوبی، جای دیگری از این روایت است. بزرگ‌تر و چشمگیرتر از دیگر بخش‌ها، جایی که خط و کاشی در کنار هم نشسته‌اند و هنر معماری صفوی را به نمایش گذاشته‌اند. …