در چنین شرایطی، قطعهساز برای حفظ خطوط تولید به نقدینگی بیشتری نیاز دارد؛ درحالی که طولانی شدن دوره وصول مطالبات، فشار مضاعفی بر سرمایه در گردش واحدهای تولیدی وارد میکند.
غلامرضا نجفی، فعال صنعتخودرو با اشاره به مشکلات موجود در زنجیرهتامین معتقد است ادامه این شرایط میتواند توان تولیدی قطعهسازان را تا حد زیادی کاهش دهد و درنهایت آثار آن به کل صنعتخودرو منتقل شود.
وی با تاکید بر اینکه قطعهسازان در حلقهای از مشکلات ارزی، تامین مواداولیه، نقدینگی و قیمتگذاری گرفتار شدهاند، گفت: «زمانی که نرخ ارز افزایش پیدا میکند، هزینه تولید قطعه نیز بهسرعت بالا میرود؛ اما اصلاح قیمت قطعه و وصول مطالبات با همان سرعت اتفاق نمیافتد؛ بنابراین فاصله میان هزینه واقعی تولید و درآمد قطعهساز هر روز بیشتر میشود.»
به گفته وی اگر برای تامین مواداولیه، سرمایه در گردش و سازوکار قیمتگذاری قطعات راهکار جدی اندیشیده نشود، فشار موجود در زنجیرهتامین صنعتخودرو تشدید خواهد شد.
مهمترین مشکلی که امروز قطعهسازان با آن مواجه هستند چیست؟
امروز مجموعهای از عوامل همزمان تولید را تهدید میکند؛ از تامین مواداولیه گرفته تا نقدینگی، نرخ ارز، هزینههای انرژی و دستمزد و همچنین مطالبات قطعهسازان از خودروسازان. قطعهساز باید بهصورت مستمر تولید کند، اما برای تداوم این امر به سرمایه در گردش نیاز دارد. وقتی مطالبات با تاخیر پرداخت میشود و همزمان قیمت مواداولیه رو به افزایش است، عملا نقدینگی قطعهساز قفل میشود و ادامه فعالیت دشوارتر خواهد شد.
افزایش نرخ ارز چه اثری بر زنجیرهتامین صنعتخودرو گذاشته است؟
اثر افزایش نرخ ارز فقط به قطعاتی که مستقیما وارد میشوند محدود نیست. بخش قابل توجهی از مواداولیه و تجهیزات مورد استفاده در تولید، بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم از نرخ ارز تاثیر میپذیرند. وقتی نرخ ارز افزایش پیدا میکند، قیمت مواداولیه و تجهیزات بالا میرود و هزینه جایگزینی کالا نیز افزایش پیدا میکند. بنابراین حتی اگر قطعهساز بخشی از مواد مورد نیاز خود را از داخل تامین کند، باز هم نمیتواند از آثار افزایش نرخ ارز مصون بماند.
آیا قطعهسازان امکان انتقال افزایش هزینهها به قیمت قطعات را دارند؟
مشکل دقیقا همینجاست. هزینههای تولید با سرعت زیادی تغییر میکند؛ اما فرآیند اصلاح قیمت قطعه معمولا با همان سرعت انجام نمیشود. قطعهساز امروز با یک قیمت مشخص قرارداد میبندد، اما ممکن است در فاصله کوتاهی قیمت مواداولیه، ارز یا سایر نهادههای تولید تغییر کند. اگر قیمت قطعه متناسب با هزینه واقعی تولید اصلاح نشود، حاشیهسود قطعهساز از بین میرود و حتی ممکن است تولید یک قطعه برای او زیانده شود.
تاخیر در پرداخت مطالبات چه اثری بر تولید قطعهسازان دارد؟
قطعهساز باید پول مواداولیه، حقوق کارگران، انرژی، حملونقل و سایر هزینهها را بهصورت مستمر پرداخت کند. اگر پول فروش قطعه با تاخیر بهدست تولیدکننده برسد، او مجبور است این فاصله را از طریق منابع مالی خودش یا تسهیلات بانکی جبران کند. درشرایطی که نرخ تامین مالی بالاست، این مساله هزینه تولید را بیشتر میکند. بنابراین تاخیر در پرداخت مطالبات فقط یک مساله مالی نیست؛ مستقیما روی قیمت تمامشده و توان ادامه تولید اثر میگذارد.
در تامین مواداولیه چه مشکلاتی وجود دارد؟
یکی از مشکلات مهم، نوسان قیمت و دشواری پیشبینی هزینه مواداولیه است. تولیدکننده برای برنامهریزی تولید نیاز دارد بداند مواداولیه را با چه قیمتی و در چه زمانی میتواند تهیه کند. وقتی بازار با نوسان شدید مواجه باشد، برنامهریزی برای تولید بلندمدت بسیار دشوار میشود. قطعهساز نمیداند قیمت مواداولیه در ماه آینده چقدر خواهد بود و همین موضوع ریسک تولید را افزایش میدهد.
آیا افزایش نرخ ارز درنهایت به رشد قیمت خودرو منجر میشود؟
طبیعتا وقتی هزینه تولید در حلقههای مختلف زنجیره افزایش پیدا میکند، نمیتوان انتظار داشت قیمت نهایی محصول بدون تغییر باقی بماند. قطعه یکی از اجزای اصلی قیمت تمامشده خودرو است. اگر هزینه مواداولیه، دستمزد، انرژی، حملونقل، تجهیزات و تامین مالی افزایش پیدا کند، این افزایش هزینه درنهایت خود را در قیمت تمامشده نشان میدهد. بنابراین نمیتوان با کنترل دستوری یک حلقه از زنجیره، انتظار داشت کل زنجیره بدون افزایش هزینه به فعالیت خود ادامه دهد.
برخی معتقدند قطعهسازان باید با افزایش بهرهوری، آثار افزایش نرخ ارز را جبران کنند. این نگاه تا چه اندازه عملی است؟
افزایش بهرهوری همیشه ضروری است و هیچ تولیدکنندهای نباید از آن غافل شود؛ اما باید واقعیتهای اقتصادی تولید را هم در نظر گرفت. بهرهوری نمیتواند تمام افزایش هزینههای ناشی از جهش نرخ ارز، مواداولیه و هزینههای مالی را جبران کند. قطعهساز باید همزمان با افزایش بهرهوری، امکان قیمتگذاری منطقی و دسترسی مناسب به سرمایه در گردش نیز داشته باشد.
مشکل نقدینگی قطعهسازان تا چه اندازه جدی است؟
صنعت قطعهسازی صنعتی سرمایهبر است و برای ادامه تولید به نقدینگی مستمر نیاز دارد. وقتی سرمایه در گردش کاهش پیدا کند، اولین آثار آن در خرید مواداولیه و پرداخت تعهدات دیده میشود. اگر این شرایط ادامه پیدا کند، ممکن است برخی واحدها ناچار شوند ظرفیت تولید خود را کاهش دهند؛ درحالی که کاهش تولید قطعه مستقیما میتواند روی تولید خودرو اثر بگذارد.
آیا سیاستهای ارزی فعلی توانسته نیاز واقعی زنجیرهتامین را پاسخ دهد؟
مساله اصلی این است که تولیدکننده باید بتواند برای تامین مواداولیه و تجهیزات مورد نیاز خود برنامهریزی کند. سیاست ارزی اگر ثبات و قابلیت پیشبینی نداشته باشد، حتی در صورت وجود منابع، برنامهریزی برای تولید دشوار میشود. صنعت بیش از هر چیز به ثبات، شفافیت و قابلیت پیشبینی نیاز دارد. تولیدکننده باید بداند با چه شرایطی قرار است تولید کند تا بتواند برای ماهها و سال آینده تصمیم بگیرد.
راهکار عبور از وضعیت فعلی چیست؟
باید مساله زنجیرهتامین را یکپارچه دید. نمیتوان قطعهساز را جدا از خودروساز و خودروساز را جدا از سیاستهای ارزی و تامین مواداولیه بررسی کرد. اول باید جریان نقدینگی در زنجیره اصلاح شود. مطالبات قطعهسازان باید در زمان منطقی پرداخت شود. دوم، سازوکار اصلاح قیمت قطعات باید با تغییر هزینههای واقعی تولید هماهنگ باشد. سوم، تامین مواداولیه باید با ثبات بیشتری انجام شود و درنهایت سیاستهای ارزی باید بهگونهای باشد که تولیدکننده بتواند آینده هزینههای خود را پیشبینی کند.
اگر این مشکلات ادامه پیدا کند، چه آیندهای را برای صنعت قطعهسازی متصور هستید؟
قطعهسازی یکی از پایههای اصلی صنعتخودرو است و اگر این بخش تضعیف شود، کل زنجیره تولید خودرو آسیب میبیند. بنابراین مساله فقط سود و زیان یک قطعهساز نیست؛ بحث درباره استمرار تولید، اشتغال و توان صنعتی کشور است. اگر فاصله میان هزینه تولید و درآمد قطعهساز بیشتر شود، اگر نقدینگی بهموقع به زنجیره تزریق نشود و اگر نوسان نرخ ارز ادامه پیدا کند، فشار بر واحدهای تولیدی بیشتر خواهد شد. صنعتخودرو زمانی میتواند به تولید پایدار برسد که زنجیرهتامین آن نیز از ثبات برخوردار باشد. نمیتوان از خودروساز انتظار تولید بیشتر داشت، اما همزمان قطعهساز را با مشکلات تامین مواداولیه، نقدینگی و قیمتگذاری مواجه کرد. نجات صنعتخودرو از زنجیرهتامین آغاز میشود و هر اختلالی در این زنجیره، دیر یا زود خودش را در تولید نهایی نشان خواهد داد.
![[مهرداد احمدی شیخانی] روح کلوزیوم](/news/u/2026-08-25/ettelaat-xof3f.jpg)
