وی افزود: بعد از اتفاقی که در روز اول حمله به کشور رخ داد، این ابتکار مردم بود که در صحنه حاضر شدند و ماشین جنگ روانی آمریکا که به دنبال تفرقه بین مردم بود را خنثی کردند. حضور مردم، به تعبیر رهبر شهید، یک سوخت قدرتمندتر از انرژی هستهای را برای نیروهای مسلحمان ایجاد کرد و به تعبیر آیت الله جوادی آملی، اگر این اتفاق معجزه نبود، پس چه بوده است؟
مدیر کانون افکارسنجی مرکز مطالعات تصریح کرد: مسئله حضور مردم آن هم در صدای موشکباران در ماه رمضان که مردم بعضاً با زبان روزه و با خانواده آمده بودند، یک نوع شگفتانه برای دنیا به حساب میآید و لازم بود این حضور توسط پژوهشگران مورد بحث و بررسی قرار بگیرد، چرا که برخی از معادلات را این حضور تغییر داد. با این حال انتظار میرفت اصحاب علوم انسانی حضور جدیتری داشته باشند.
فلاحی افزود: تقریباً هر ده روز با یک رویکرد جدید، تحقیق میدانی را انجام داده و نتایج را در اختیار پژوهشگران قرار دادیم و بخشی از دادههایمان نیز از شبکههای اجتماعی و دیدگاه کاربران بوده است. خوشبختانه ما تا امروز ۳۰ مقاله دریافت کردیم و احتمالاً ۱۵ مقاله دیگر هم دریافت خواهیم کرد و مجموعه آنها در اختیار مدیران کشور قرار میگیرد تا بتوانند نیروی عظیم اجتماعی تولیدشده را در تصمیمگیریها لحاظ کنند.
مردم مبعوث شده برای کشور آیندهسازی خواهند کرد
در ادامه سینا شیخی، پژوهشگر علوم اجتماعی با بیان اینکه در روزهای پایانی جنگ به این نتیجه رسیدیم که نیاز به کار میدانی جدیتری در حوزه تجمعات داریم، گفت: ما در جنگ ۱۲ روزه جمعبندیمان این بود که نیاز داریم بافت اجتماعی ما در کنار بروکراسی اداری، حالت جنگی بگیرد و بر همین زمینه، محلهمحوری را بازتعریف کردیم که چگونه محله میتواند خودکفا باشد، اما در آن برهه داده لازم برای این کار را نداشتیم و در نهایت روز آخر جنگ رمضان همه دادههای مورد نیاز را توسط شهرداری گردآوری کردیم.
وی با بیان اینکه ما جامعهشناسانی را داریم که هزینههای زیادی را به کشور تحمیل کردهاند، اظهار داشت: باید با نگاه کمی، کیفی و فلسفی و الهی، خودمان پرسشنامهها را طراحی کنیم. متاسفانه ما نسبت به تجمعات کمتوجه بودهایم، در حالی که رهبر شهید فرموده بودند برای مردم مبعوثشده نقش تعریف کنید، اما ما نهتنها نقشی تعریف نکردیم، بلکه اداره تجمعات را نیز مردمی نکردهایم.
پژوهشگر علوم اجتماعی اظهار داشت: اتفاقات دیماه حاصل سیاست غلط اقتصادی بود، اما سرویسهای جاسوسی بر روی این مهم موجسواری کرده و خسارت محض را برای کشور به ارمغان آوردند و در مقابل، مردم مبعوثشدهای را در روز قدس جنگ رمضان داشتیم که علیرغم بمباران، از جای خود تکان نخوردند و اینها کسانی هستند که آیندهسازی میکنند. از سوی دیگر، معتقدم شهرداری باید المانهای تجمعی را در میادین بسازد تا در تاریخ ماندگار شود.
تجمعات مردم باعث صیانت از کشور شد
سهیلا صادقی فسایی، عضو هیات علمی دانشگاه تهران نیز با بیان اینکه اولین بار است که در تاریخ مطالعات اجتماعی کشور، بعد از شکلگیری یک بحران، گروهی از پژوهشگران وارد صحنه شده و دست به مطالعه میزنند، گفت: نسل سومیهای حوزه مطالعات اجتماعی در جنگ، وارد میدان شده و تیمی از جامعهشناسان جوان ما کار میدانی را آغاز و دادههایی را به صورت عینی جمعآوری کنند، غنیمت محسوب میشود. از این رو به مرکز افکارسنجی شهرداری تبریک میگویم که از همان اوایل جنگ، در میدان بوده و دادههای واقعی را جمعآوری کرده است.
وی گفت: بین تجمع و حضور یک تفاوت اساسی وجود دارد. وقتی از تجمع حرف میزنیم، یک نوع کنار هم قرار گرفتن است، اما در حضور، یک معنا وجود دارد؛ یعنی هر کس میداند برای چه حاضر شده و در یک جهان اجتماعی مشترک حضور دارند. همچنین تجمعات میتوانند لحظهای باشند و بین افراد حاضر در آن تفاوت وجود دارد، اما حضور، درباره یک زیستجهان مشترک است.
استاد دانشگاه تهران بیان داشت: اولین کارکرد این حضور در سطح خرد و فردی است که باعث کاهش استرس و افزایش تحملپذیری بوده، در سطح میانی نیز شاهد آشنایی عمومی بودیم؛ یعنی قرار نیست همه شرکتکنندگان در تجمعات با یکدیگر دوست باشند. اما این حضور باعث کاهش فاصلهها شد. همچنین در سطح کلان نیز این حضور، صیانت از کشور و جلوگیری از فروپاشی و نمایش استمرار آمادگی به دشمن بوده است. در حقیقت، ما از ترور رهبر شهید به حضور رسیدیم که با تداوم، به زیرساخت اجتماعی تبدیل شده است.
کشور وارد دوران نهضت دوم شده است
در ادامه عبدالله بیچرانلو، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، با بیان اینکه متأسفانه از دوران مشروطه به بعد به جای خودباوری دچار خودباختگی شدهایم، گفت: ما امروز در دل نهضت دوم هستیم و نهضت اول همان انقلاب اسلامی بوده است، چرا که در زمان شهادت رهبری، کشور علیرغم اینکه رهبری نداشت، اما خود مردم وارد میدان شده و رهبری کشور را در دست گرفتند و این نشاندهنده سطح بالای آگاهی مردم است.
دنیا فهم نادرستی از جامعه ایران دارد
حسین میرزایی، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، گفت: بنده یک برههای در فرانسه تحصیل میکردم و برای دانشجویانی که تو دوره تحصیلم با آنها ارتباط گرفته بودم، اینکه مردم ایران هر شب به خیابان میآمدند اصلاً قابل باور نیست و خودشان به من اعلام کردند که نمیتوانند جامعه ما را درک کنند.
وی ادامه داد: عدم فهم دنیا از جامعه ما برای آن است که دادههای میدانی ما درست به دنیا منتقل نمیشود و متأسفانه بخشی از جامعهشناسان ما نمیخواهند اطلاعات درستی را در محافل خارجی از ایرانیان منتقل کنند.
ایران؛ حلقه اصلی بین شرکتکنندگان در تجمعات بوده است
محمدرضا اخضریان کاشانی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران در ادامه گفت: در ادبیات دینی، وقتی از بعثت صحبت میکنیم، برای زمانی است که جامعهای دچار انحراف شده است. ملت هم که مبعوث میشود معنایش همین است؛ یعنی حکمرانی در یک جایی دچار اشتباه شده و حالا ملت میخواهند آن را دوباره به مسیر برگردانند.
وی گفت: امروز مردم به کمک ساختار آمدهاند و سطح مشروطیت سیستم با مردم به حدی رسیده که مردم خود را استمرار ساختار میدانند و برای همین به خیابان آمدهاند و سطح مستقیمی از کنشگری سیاسی را در خیابانها شاهد هستیم. از سوی دیگر باید این مسئله را مدنظر قرار داد که تهران منسجم نیست و ما باید تهران متکثر را به خوبی بشناسیم و در این صورت میتوان در مراسمات برنامهریزی بهتری داشت و آنچه مهم است اینکه ایران، حلقه وصل بین شرکتکنندگان در تجمعات بوده است. در اصل، همبستگی شکلگرفته امروز را میتوان به فرصت گفتوگو تبدیل کرد.
۶۵شرکتکنندگان، ایران را پیروز جنگ میدانند
علی حاتمی، عضو هیئت علمی پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاد دانشگاهی، با بیان اینکه ۱۸ درصد از غایبان حاضر در تجمعات، دلیلشان را ترس از حمله دشمن میدانستند، گفت: کسانی که منابع اطلاعاتیشان از خارج بوده، میزان ترسشان دو و نیم برابر از دیگران بوده و باید برای حوزه بازدارندگی رسانهای فکر و برنامه اساسی داشته باشیم.
وی ادامه داد: بر اساس نظرسنجی صورت گرفته در این تجمعات، ۶۲ درصد مخالف بازگشایی تنگه هرمز در شرایط تنش بودند و ۷۸ درصد مخالف کاهش توان موشکی و۶۵ درصد هم معتقد بودند ایران پیروز این جنگ بوده است. از سوی دیگر، ۵۳ درصد هم افق حضور بلندمدت را در تجمعات شبانه داشتهاند.
اربعین، الگوی شکلگیری تجمعات بوده است
مجید سلیمانی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، با بیان اینکه الگوی ارتباطی که موجب شکلگیری تجمعات، آیین وداع و آیین تشییع شده، چیست؟ گفت: این الگو همان الگوی اربعین حسینی است که تکرار آن را در دیگر مناسبتها مانند مراسم شهادت امام رضا (ع) هم دیده بودیم. ما امروز دیگر هیچ تجمعی را نداریم که در آن موکبی وجود نداشته باشد.
وی افزود: ما دیدیم که امسال آیین اربعین به خاطر مراسم تشییع رهبر شهید در عراق زودتر از همیشه برپا شد و آینده نظم ارتباطاتی جدیدی که شکل گرفته، تغییرات مهمی را در منطقه ایجاد خواهد کرد و جنس این ارتباطات نیز از جنس ارتباطات آیینی است.
چه کسانی حضور داشتند؟
نشست تخصصی «روایت حضور» با حضور علی شمسیپور، رئیس مرکز مطالعات سهیلا صادقی فسایی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، حسین میرزایی، مردمشناس، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی؛ محمدرضا اخضریان کاشانی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران؛ سینا شیخی، پژوهشگر مسائل اجتماعی؛ مجید سلیمانی، عضو هیات علمی دانشگاه تهران؛ علی حاتمی، عضو هیئت علمی پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاد دانشگاهی، عبدالله بیچرانلو، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران و به دبیری علی فلاحی، مدیر کانون افکارسنجی مرکز در ساختمان بلدیه تهران برگزار شد و در پایان مراسم از کتاب «اجتماعات شبانه و بازآرایی امر اجتماعی» که متشکل از ۴۰ مقاله پژوهشگران بوده، با حضور علی شمسیپور، رئیس مرکز مطالعات و اساتید حاضر در این مراسم رونمایی شد. کد خبر 1061086
